Η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε μια οικονομία που στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στις καφετέριες, την εστίαση και τον τουρισμό, σύμφωνα με επιστημονική μελέτη του London School of Economics (LSE).
Η έρευνα εξετάζει πώς άλλαξε η ελληνική οικονομία από την κρίση του 2009 και μετά, επισημαίνοντας ότι η αύξηση της απασχόλησης σε αυτούς τους κλάδους δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «οικονομία της καφετέριας» για να περιγράψουν μια ευρύτερη μετατόπιση προς τις δραστηριότητες καταλυμάτων και εστίασης. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται, εκτός από τις καφετέριες και τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία, τα μπαρ και άλλες δραστηριότητες που συνδέονται με τον τουρισμό.
Περισσότερες θέσεις εργασίας, χαμηλότερη παραγωγικότητα
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας αφορά την απασχόληση. Από το 2009 έως το 2023, οι θέσεις εργασίας στον συγκεκριμένο κλάδο αυξήθηκαν σχεδόν κατά 87%, ενώ οι συνολικές ώρες εργασίας κατά περίπου 70%. Την ίδια περίοδο, η πραγματική προστιθέμενη αξία του κλάδου αυξήθηκε κατά περίπου 11%.
Ωστόσο, η παραγωγικότητα υποχώρησε σημαντικά. Το 2023 ήταν περίπου 41% χαμηλότερη σε σχέση με το 2009, όταν υπολογίζεται με βάση την απασχόληση, και κατά 35% χαμηλότερη όταν λαμβάνονται υπόψη οι ώρες εργασίας.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με μια γενικότερη αδυναμία της ελληνικής οικονομίας. Το 2024, η παραγωγικότητα της εργασίας στο σύνολο της οικονομίας παρέμενε περίπου 16% χαμηλότερη από το επίπεδο του 2009. Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου το ένα τρίτο αυτής της μείωσης συνδέεται με τον κλάδο των καταλυμάτων και της εστίασης, ενώ η παραγωγικότητα υποχώρησε και σε πολλούς άλλους τομείς.
Η επίδραση των μνημονίων και των μεταρρυθμίσεων
Οι συγγραφείς της έρευνας συνδέουν τις εξελίξεις με την περίοδο της οικονομικής κρίσης και τα τρία προγράμματα προσαρμογής που εφαρμόστηκαν από το 2010 έως το 2018.
Τα προγράμματα περιλάμβαναν περικοπές δημόσιων δαπανών, αλλαγές στην αγορά εργασίας, περιορισμό των συλλογικών διαπραγματεύσεων, φορολογικές αυξήσεις και ιδιωτικοποιήσεις.
Στόχος ήταν να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα, να αυξηθούν οι επενδύσεις και να βελτιωθεί η παραγωγικότητα. Ωστόσο, σύμφωνα με τη μελέτη, η μεγάλη μείωση της ζήτησης, η πτώση της παραγωγής και η υποχώρηση των πραγματικών μισθών συνέβαλαν στην αντίθετη κατεύθυνση.
Στο σύνολο της οικονομίας, οι πραγματικοί μισθοί μειώθηκαν κατά περίπου 34% από το 2009 έως το 2023, όταν υπολογίζονται με βάση τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή. Στον κλάδο των καταλυμάτων και της εστίασης, η μείωση πλησίασε το 59%.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι όταν η ζήτηση είναι περιορισμένη και η εργασία φθηνή, οι επιχειρήσεις έχουν μικρότερο κίνητρο να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες και να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους.
Το δίλημμα του τουρισμού
Η αυξανόμενη εξάρτηση από τον τουρισμό και την εστίαση δημιουργεί, σύμφωνα με τη μελέτη, ένα σημαντικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, οι συγκεκριμένοι κλάδοι προσφέρουν θέσεις εργασίας και σημαντικά έσοδα από το εξωτερικό. Μάλιστα, η βελτίωση του πλεονάσματος στις ταξιδιωτικές υπηρεσίες μεταξύ 2009 και 2023 συνέβαλε περίπου στο μισό της συνολικής μείωσης του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.
Από την άλλη πλευρά, η υπερβολική εξάρτηση από δραστηριότητες χαμηλής παραγωγικότητας μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητες μακροπρόθεσμης ανάπτυξης. Παράλληλα, ο υπερτουρισμός επιβαρύνει το περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες, ενώ η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων συνδέεται με την αύξηση των ενοικίων και τη δυσκολία εύρεσης προσιτής κατοικίας.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η αύξηση της απασχόλησης από μόνη της δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ισχυρή και βιώσιμη ανάπτυξη. Η ελληνική οικονομία χρειάζεται, σύμφωνα με τους συγγραφείς, να αντιμετωπίσει τη χαμηλή παραγωγικότητα και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για περισσότερη παραγωγή, επενδύσεις και τεχνολογική αναβάθμιση.
Η έρευνα με τίτλο «The café economy: Structural transformation in Greece in the wake of austerity and “reforms”» δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο του 2025 από τους Μιχάλη Νικηφόρο, Βλάση Μίσσο, Χρήστο Πιέρρο και Νικόλαο Ροδουσάκη.
Διαβάστε εδώ ολόκληρη την έρευνα του London School of Economics (LSE).
Διαβάστε όλες τις ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο.
