Black Phase: Οι χώρες ετοιμάζονται για ακραίο σενάριο κρίσης

Κυβερνοεπιθέσεις, γενικευμένα μπλακάουτ μέχρι διακοπή της τροφοδοσίας

TikTok @stargrnews / Βίντεο Ευαγγελία Ντούρου

Πόλεμοι, γεωπολιτικές εντάσεις, κυβερνοεπιθέσεις, ακραία καιρικά φαινόμενα και πιθανοί αποκλεισμοί κρίσιμων εμπορικών διαδρομών επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε μακρινό: τι θα συμβεί εάν μια χώρα βρεθεί αντιμέτωπη με παρατεταμένη διακοπή βασικών υπηρεσιών και αδυναμία ανεφοδιασμού;

Το ενδεχόμενο μιας μεγάλης κρίσης δεν αφορά πλέον μόνο την επάρκεια καυσίμων ή την ασφάλεια των ενεργειακών δικτύων. Στο επίκεντρο βρίσκεται ολόκληρη η αλυσίδα που στηρίζει την καθημερινότητα, από την ηλεκτροδότηση και τις τηλεπικοινωνίες μέχρι την ύδρευση, τις μεταφορές, τα νοσοκομεία και την τροφοδοσία των καταστημάτων.

Kιτ επιβίωσης με τρόφιμα 20ετίας και νερό που λήγει σε 50 χρόνια

Σε αυτό το περιβάλλον, αρκετές κυβερνήσεις ενισχύουν τις συστάσεις προς τους πολίτες για βασικά αποθέματα στο σπίτι, ενώ εξετάζουν τρόπους ώστε να διατηρηθεί η πρόσβαση σε τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης ακόμη και σε συνθήκες μεγάλης αναστάτωσης.

Τα σενάρια Black Sky και Black Phase

Ένα σενάριο Black Sky περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία μια σοβαρή κρίση προκαλεί ταυτόχρονη ή διαδοχική δυσλειτουργία πολλών βασικών υποδομών. Η αιτία θα μπορούσε να είναι μια μεγάλης έκτασης φυσική καταστροφή, ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο, μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση ή ένας συνδυασμός παραγόντων.

Η διακοπή της ηλεκτροδότησης είναι μία από τις σημαντικότερες πιθανές συνέπειες, καθώς επηρεάζει άμεσα και άλλες υπηρεσίες. Χωρίς ρεύμα μπορεί να περιοριστεί η λειτουργία των τηλεπικοινωνιακών δικτύων, των αντλιοστασίων ύδρευσης, των συστημάτων ψύξης και των υποδομών μεταφοράς.

Κιτ επιβίωσης 72 ωρών: Πώς προετοιμάζονται οι χώρες στην Ευρώπη

Οι επιπτώσεις δεν σταματούν εκεί. Τα σούπερ μάρκετ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν προβλήματα στη λειτουργία των ταμείων, στις ηλεκτρονικές πληρωμές και στη συντήρηση ευπαθών προϊόντων. Οι μεταφορές και η διανομή μπορεί να καθυστερήσουν, ενώ νοσοκομεία και άλλες κρίσιμες υπηρεσίες θα χρειαστεί να βασιστούν σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας και σχέδια συνέχειας λειτουργίας.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αλληλεξάρτηση των υποδομών. Μια διακοπή ρεύματος μπορεί να επηρεάσει την ύδρευση, η δυσλειτουργία των τηλεπικοινωνιών να δυσκολέψει τον συντονισμό και τα προβλήματα στις μεταφορές να περιορίσουν τον ανεφοδιασμό. Έτσι, μια αρχική βλάβη μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις.

Η Βρετανία συστήνει εφόδια για τρεις ημέρες

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα οργανωμένης ενημέρωσης των πολιτών είναι η βρετανική εκστρατεία «Be Ready». Η βασική σύσταση είναι τα νοικοκυριά να μπορούν να καλύψουν τις στοιχειώδεις ανάγκες τους για τουλάχιστον τρεις ημέρες, σε περίπτωση που μια έκτακτη κατάσταση διαταράξει προσωρινά την πρόσβαση σε υπηρεσίες και προμήθειες.

Κιτ επιβίωσης 72 ωρών: Τι πρέπει να περιλαμβάνει - Γιατί το ζητά η Κομισιόν

Στον κατάλογο περιλαμβάνονται νερό, τρόφιμα μακράς διάρκειας, φακός, εφεδρικές μπαταρίες, power bank, ραδιόφωνο που λειτουργεί με μπαταρίες ή χειροκίνητη φόρτιση, καθώς και κουτί πρώτων βοηθειών. Προβλέπεται επίσης να υπάρχουν διαθέσιμα απαραίτητα είδη για βρέφη ή άλλα μέλη της οικογένειας που χρειάζονται ειδική φροντίδα.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην ποσότητα του νερού. Η ενδεικτική σύσταση που αναφέρεται στο βρετανικό πλαίσιο είναι περίπου τρία λίτρα ανά άτομο την ημέρα για πόση, δηλαδή συνολικά εννέα λίτρα για ένα τριήμερο. Η ποσότητα αυτή αφορά το πόσιμο νερό και δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνολο των αναγκών ενός νοικοκυριού σε νερό για μαγείρεμα και υγιεινή.

Πόσα μετρητά να έχουμε στο σπίτι για τις 72 ώρες έκτακτης ανάγκης

Στα είδη που προτείνεται να υπάρχουν διαθέσιμα περιλαμβάνονται ακόμη μετρητά και βασικά έγγραφα. Η πρόβλεψη για μετρητά συνδέεται με το ενδεχόμενο να μη λειτουργούν προσωρινά οι ηλεκτρονικές πληρωμές, ενώ τα έγγραφα μπορεί να χρειαστούν σε περίπτωση μετακίνησης ή άλλης έκτακτης ανάγκης.

Η λογική της εκστρατείας δεν είναι να δημιουργήσουν οι πολίτες μεγάλες αποθήκες προμηθειών, αλλά να έχουν ένα βασικό απόθεμα που θα τους επιτρέψει να αντιμετωπίσουν τις πρώτες ημέρες μιας διαταραχής. Η προετοιμασία αυτή λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα κρατικά σχέδια αντιμετώπισης κρίσεων.

Ολλανδία: Σχέδιο για σούπερ μάρκετ έκτακτης ανάγκης

Μια διαφορετική προσέγγιση εξετάζεται στην Ολλανδία, όπου η συζήτηση δεν περιορίζεται στα αποθέματα που θα διατηρεί κάθε νοικοκυριό, αλλά επεκτείνεται στη λειτουργία της ίδιας της αγοράς τροφίμων σε συνθήκες κρίσης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η ολλανδική κυβέρνηση και ο κλάδος των σούπερ μάρκετ, μέσω της κλαδικής οργάνωσης CBL, επεξεργάζονται σχέδιο για επιλεγμένα καταστήματα που θα μπορούν να λειτουργούν ως σημεία έκτακτης προμήθειας βασικών αγαθών.

Αυτονομία 72 ωρών: Νέες οδηγίες της ΕΕ για την αντιμετώπιση κρίσεων

Η χώρα διαθέτει περίπου 4.500 σούπερ μάρκετ. Στο πλαίσιο του σχεδιασμού έχει συζητηθεί η δυνατότητα οι πολίτες να έχουν πρόσβαση σε ένα τέτοιο κατάστημα σε απόσταση περίπου 15 λεπτών με αυτοκίνητο ή 30 λεπτών με ποδήλατο.

Τα καταστήματα αυτά δεν προορίζονται να λειτουργούν ως συνηθισμένα σούπερ μάρκετ με πλήρη γκάμα προϊόντων. Η φιλοσοφία είναι να διαθέτουν περιορισμένη επιλογή βασικών ειδών, ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν τον πληθυσμό όταν η κανονική εφοδιαστική αλυσίδα έχει διαταραχθεί.

Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα είναι η δυνατότητα λειτουργίας χωρίς τις συνήθεις ψηφιακές υποδομές. Σε περίπτωση γενικευμένης διακοπής ρεύματος ή τηλεπικοινωνιών, τα καταστήματα μπορεί να αντιμετωπίσουν προβλήματα με τα ταμεία, τις ηλεκτρονικές πληρωμές, την αποθήκευση και την παραλαβή προϊόντων.

Γι' αυτό και ο σχεδιασμός χρειάζεται να εξετάσει εναλλακτικές πηγές ενέργειας, διαδικασίες εξυπηρέτησης χωρίς ηλεκτρονικά συστήματα και τρόπους διανομής των διαθέσιμων αποθεμάτων. Παράλληλα, παραμένουν ζητήματα χρηματοδότησης, εφοδιασμού και συντονισμού ανάμεσα στις επιχειρήσεις και τις κρατικές υπηρεσίες.

Πόσο γρήγορα μπορεί να αδειάσουν τα ράφια;

Ένα από τα βασικά ερωτήματα σε κάθε σχέδιο έκτακτης ανάγκης είναι πόσο γρήγορα θα μπορούσαν να εξαντληθούν τα διαθέσιμα προϊόντα εάν διακοπεί ο ανεφοδιασμός.

Επιχείρηση Ετοιμότητα: 33 χώρες ζητούν από τους πολίτες να έχουν προμήθειες

Ερευνητές του Πανεπιστημίου Radboud εκτιμούν ότι τα ράφια των καταστημάτων θα μπορούσαν να αδειάσουν μέσα σε δύο έως τρεις ημέρες μετά από μια μεγάλη διαταραχή. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται ότι τον Σεπτέμβριο του 2026 διατυπώθηκε σύσταση για αποθέματα οκτώ ημερών, αντί της συνήθους τριήμερης προετοιμασίας.

Οι κυβερνοεπιθέσεις ως απειλή για την τροφοδοσία

Η προετοιμασία για μια μεγάλη κρίση δεν αφορά μόνο στις φυσικές καταστροφές ή τις πολεμικές συγκρούσεις. Οι κυβερνοεπιθέσεις μπορούν επίσης να επηρεάσουν κρίσιμες λειτουργίες επιχειρήσεων και υποδομών.

Σχετικές αναφορές για τη Γαλλία έχουν κάνει λόγο για κυβερνοεπίθεση σε συστήματα ψύξης εκατοντάδων σούπερ μάρκετ. Έτσι, ακόμη και όταν ένα κατάστημα διαθέτει προϊόντα, μια τεχνική βλάβη στα συστήματα ψύξης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στη διατήρηση ευπαθών τροφίμων.

Η λειτουργία των σούπερ μάρκετ εξαρτάται από πολύ περισσότερα συστήματα απ' όσα αντιλαμβάνεται ο καταναλωτής. Η παραγγελιοληψία, η διαχείριση αποθεμάτων, οι πληρωμές, η ψύξη, η ασφάλεια και η διανομή συνδέονται με ψηφιακές υποδομές. Μια σοβαρή διαταραχή μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα περισσότερα από ένα από αυτά τα επίπεδα.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τα σχέδια έκτακτης ανάγκης εξετάζουν πλέον όχι μόνο το ενδεχόμενο να υπάρχουν αρκετά προϊόντα, αλλά και το πώς θα μπορούν να διατίθενται όταν τα συνηθισμένα συστήματα λειτουργίας δεν είναι διαθέσιμα.

Η προετοιμασία δεν σημαίνει ότι επίκειται κατάρρευση

Η συζήτηση γύρω από το Black Phase και το Black Sky μπορεί εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι μια γενικευμένη κρίση βρίσκεται προ των πυλών. Ωστόσο, οι συστάσεις για βασικά αποθέματα και τα σχέδια έκτακτης ανάγκης δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη ότι μια τέτοια εξέλιξη θεωρείται άμεση ή βέβαιη.

Αντίθετα, η προληπτική ετοιμότητα έχει στόχο να περιορίσει τις συνέπειες ενός απρόβλεπτου γεγονότος. Οι κυβερνήσεις επιχειρούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών, οι επιχειρήσεις εξετάζουν εναλλακτικές διαδικασίες λειτουργίας και οι πολίτες καλούνται να μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες για ένα σύντομο διάστημα.

Το κοινό στοιχείο των διαφορετικών πρωτοβουλιών είναι η αναγνώριση ότι μια μεγάλη κρίση δεν επηρεάζει μόνο έναν τομέα. Μπορεί να ξεκινήσει από την ενέργεια, τις τηλεπικοινωνίες ή τις μεταφορές και να καταλήξει να επηρεάζει την πρόσβαση σε νερό, τρόφιμα και υπηρεσίες υγείας.

Η προετοιμασία, επομένως, δεν αφορά την αποθήκευση μεγάλων ποσοτήτων αγαθών ούτε την καλλιέργεια πανικού. Αφορά στην ύπαρξη ενός ρεαλιστικού σχεδίου για τις πρώτες ημέρες μιας έκτακτης κατάστασης, όταν η καθημερινότητα μπορεί να διαταραχθεί και η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες να μην είναι δεδομένη.