Από ειδικά ψυχολογικά τεστ οι εκπαιδευτικοί - Η απόφαση Ζαχαράκη

Η ηγεσία του υπουργείου Παιδείας επεξεργάζεται σχέδιο θεσμοθέτησης ψυχολογικής αξιολόγησης των εκπαιδευτικών, τόσο κατά την είσοδό τους στο επάγγελμα όσο και, υπό προϋποθέσεις, σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Σκοπός είναι να προσκομίζουν βεβαίωση ψυχίατρου ή νευρολόγου-ψυχίατρου, ενώ ειδική επιτροπή θα αποφασίζει για την καταλληλότητά τους να διδάσκουν.

Το εν λόγω μέτρο θα αφορά στο σύνολο των περίπου 130.000 μονίμων εκπαιδευτικών που ήδη εργάζονται στα σχολεία, οι οποίοι θα υποχρεούνται κάθε τρία χρόνια να επαναλαμβάνουν την ψυχιατρική εξέταση.

Η συζήτηση άνοιξε εκ νέου μετά το σοβαρό περιστατικό που σημειώθηκε σε γυμνάσιο των Σερρών, όπου διευθύντρια και εκπαιδευτικός φίμωσε μαθητή με μονωτική ταινία και στη συνέχεια ζήτησε από συμμαθητή του να του δέσει τα χέρια.

Σέρρες: «Δε θέλουμε να δούμε τη διευθύντρια στην πυρά, πρέπει να βοηθηθεί»

Το γεγονός αυτό ανέδειξε με έντονο τρόπο ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα που, σύμφωνα με στελέχη της εκπαίδευσης, είναι γνωστό εδώ και χρόνια, αλλά σπάνια αντιμετωπίζεται έγκαιρα.

Σέρρες: Σε διαθεσιμότητα η διευθύντρια του Γυμνασίου που φίμωσε μαθητή

Εκπαίδευση: Το ευαίσθητο ζήτημα των αδυνατούντων εκπαιδευτικών 

Στον χώρο της εκπαίδευσης χρησιμοποιείται ο όρος «αδυνατούντες» για να περιγράψει εκπαιδευτικούς που δεν είναι σε θέση να ασκήσουν διδακτικό έργο, κυρίως για λόγους ψυχικής υγείας.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις υψηλόβαθμων στελεχών του υπουργείου Παιδείας, οι τοπικές διοικητικές υπηρεσίες έχουν καταγράψει περίπου 2.500 τέτοιες περιπτώσεις σε όλη την Ελλάδα. Παρά ταύτα, πολλοί από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να αποδεχθούν το πρόβλημά τους. Το ζήτημα θεωρείται εξαιρετικά ευαίσθητο και συχνά οι διευθυντές των σχολικών μονάδων αποφεύγουν να αναλάβουν την ευθύνη ενεργοποίησης των προβλεπόμενων διαδικασιών, καθώς φοβούνται ότι μπορεί να κατηγορηθούν για στιγματισμό του συναδέλφου τους.

Καταλύτης το τραγικό περιστατικό των Σερρών

Ως αποτέλεσμα, σε αρκετές περιπτώσεις η κατάσταση αφήνεται να εξελιχθεί μέχρι να συμβεί κάποιο σοβαρό ή ακραίο περιστατικό, ώστε να επέμβει η αρμόδια Διεύθυνση Εκπαίδευσης. Άλλοτε, η πρωτοβουλία μετατίθεται άτυπα στους γονείς, οι οποίοι καλούνται να προχωρήσουν σε καταγγελίες για να κινηθεί ο διοικητικός μηχανισμός. Το πρόσφατο περιστατικό στις Σέρρες λειτούργησε ως καταλύτης, καθώς μετά τη δημοσιοποίησή του ενεργοποιήθηκαν άμεσα τόσο οι διοικητικές όσο και οι δικαστικές διαδικασίες.

Το σχέδιο της Σοφίας Ζαχαράκη

Η υπόθεση των Σερρών οδήγησε την υπουργό Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, όπως αναφέρει η Καθημερινή, να επαναφέρει ένα σχέδιο που είχε επεξεργαστεί ήδη από την περίοδο που ήταν υφυπουργός, μεταξύ της περιόδου 2019 και 2021. Το εν λόγω σχέδιο προβλέπει τη θεσμοθέτηση αξιολόγησης της ψυχικής κατάστασης των εκπαιδευτικών κατά την πρόσληψή τους, καθώς και επαναξιολόγηση ανά τακτά χρονικά διαστήματα, πιθανότατα ανά τριετία, υπό συγκεκριμένους όρους.

Όπως εξηγούν στελέχη του υπουργείου, το ισχύον νομικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση τέτοιων περιπτώσεων υπάρχει ήδη. Οι εκπαιδευτικοί που αδυνατούν να ανταποκριθούν στο διδακτικό τους έργο συνήθως γίνονται αντιληπτοί από τη σχολική κοινότητα, είτε από τον διευθυντή, είτε από συναδέλφους, είτε ακόμη και από τους ίδιους τους μαθητές. Ωστόσο, συχνά παρατηρείται έλλειψη αποφασιστικότητας από τα σχολεία και τις τοπικές διοικητικές αρχές να χειριστούν τέτοιες υποθέσεις, κυρίως λόγω του φόβου ανάληψης ευθύνης και των πιθανών νομικών συνεπειών.

Η διάγνωση ψυχικής νόσου και η κρίση περί αδυναμίας άσκησης διδακτικού έργου γίνεται από υγειονομική επιτροπή του υπουργείου Υγείας, έπειτα από πρωτοβουλία του ίδιου του εκπαιδευτικού ή με παρότρυνση του οικογενειακού του περιβάλλοντος. Όταν διαπιστωθεί αδυναμία, ο εκπαιδευτικός μετακινείται σε διοικητική θέση με απόφαση των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Παιδείας και παρακολουθείται ετησίως, σύμφωνα με τις ιατρικές οδηγίες.

Από τα χαρτιά στην πράξη 

Στην πράξη, ωστόσο διαδικαστικά η καταγγελία και αξιολόγηση σπάνια ξεκινά χωρίς έντονες πιέσεις ή ένα κραυγαλέο περιστατικό. Όπως επισημαίνουν στελέχη της εκπαίδευσης, οι διευθυντές συχνά ξεκινούν με συστάσεις, ενώ μόνο όταν οι διαμαρτυρίες από μαθητές και γονείς πληθαίνουν ή τα περιστατικά γίνονται πιο σοβαρά, ενημερώνεται επίσημα η Διεύθυνση Εκπαίδευσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, ο σύλλογος διδασκόντων αφήνει την κατάσταση να οδηγηθεί σε πειθαρχική διαδικασία, ώστε μέσω μιας Ένορκης Διοικητικής Εξέτασης να επιταχυνθεί η απομάκρυνση του εκπαιδευτικού από την τάξη.

Στο πλαίσιο αυτό, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου προσανατολίζεται στη δημιουργία ενός πιο συστηματικού και προληπτικού μηχανισμού. Ο σχεδιασμός προβλέπει αξιολόγηση των υποψηφίων εκπαιδευτικών από επιτροπή ψυχολόγων και ιατρών σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας πριν από την πρόσληψή τους. Τα κλασικά ψυχομετρικά τεστ έχουν απορριφθεί έπειτα από εισηγήσεις ειδικών, ενώ εξετάζεται το ενδεχόμενο μόνιμης μετάταξης σε διοικητική θέση όσων εκπαιδευτικών παραμένουν σε καθεστώς αδυναμίας για διάστημα τριών ετών.

Παράλληλα, η υπουργός Παιδείας εξετάζει τη δημιουργία νομικών τμημάτων στις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης, προκειμένου να παρέχεται θεσμική υποστήριξη στα στελέχη που λαμβάνουν αποφάσεις αλλαγής εργασιακού περιβάλλοντος εκπαιδευτικών για λόγους ψυχικής υγείας και βρίσκονται αντιμέτωπα με δικαστικές προσφυγές.

Η υπόθεση του Γυμνασίου Νέου Σουλίου Σερρών ανέδειξε με τον πιο ηχηρό τρόπο τις συνέπειες της καθυστέρησης. Η σχολική μονάδα βρισκόταν επί χρόνια σε κατάσταση δυσλειτουργίας, με συχνές αλλαγές εκπαιδευτικών, κενά στο ωρολόγιο πρόγραμμα και περιστατικά που, σύμφωνα με μαρτυρίες, παρέμεναν αδιερεύνητα. Η προσφυγή της οικογένειας του μαθητή στη δικαιοσύνη έφερε στο φως μια κατάσταση που, όπως αναγνωρίζουν πλέον και οι ίδιοι οι γονείς, απαιτούσε άμεση λύση.

Η εκπαιδευτικός τέθηκε σε αναστολή καθηκόντων και καταδικάστηκε πρωτοδίκως για παράνομη βία και σωματική βλάβη σε βάρος ανηλίκου, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη διοικητική έρευνα για το σύνολο των εμπλεκομένων. Για την οικογένεια του μαθητή, το σημαντικότερο αποτέλεσμα της υπόθεσης δεν είναι η τιμωρία, αλλά το μήνυμα που στάλθηκε στα παιδιά ότι μπορούν να μιλούν και να καταγγέλλουν όσα τα πληγώνουν.

Πώς αξιολογούν οι ειδικοί την «ανεπάρκεια» ορισμένων εκπαιδευτικών 

Οι ειδικοί με τη σειρά τους επισημαίνουν ότι προβληματικές συμπεριφορές των εκπαιδευτικών αντανακλούν βαθιές δυσκολίες στη διαχείριση συναισθημάτων, στη χρήση του ρόλου τους και στον αυτοέλεγχο, οι οποίες συχνά επιδεινώνονται από την κόπωση, την έλλειψη επιμόρφωσης και την απουσία ουσιαστικής υποστήριξης μέσα στο σχολείο. Όπως τονίζουν, η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην καταστολή ή την τιμωρία, αλλά κυρίως στην πρόληψη και στη δημιουργία ενός πλαισίου φροντίδας και υποστήριξης για ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα.

Η συζήτηση που άνοιξε με αφορμή τις Σέρρες επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί το σχολείο να προστατεύσει τα παιδιά, χωρίς να αγνοεί ή να στιγματίζει την ψυχική υγεία των ανθρώπων που το στελεχώνουν. Το ζητούμενο πλέον είναι αν αυτή η συζήτηση θα μετατραπεί σε ουσιαστική πολιτική πράξη δίκαια και προς όφελος του συνόλου της εκπαιδευτικής κοινότητας και κυρίως των μθητών.