Starte - Γιώργος Δουατζής: «Με θέλγει ιδιαιτέρως κάθε μορφή τέχνης»

Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του μυθιστορήματος Ανάσα από πηλό, ο Γιώργος Δουατζής μάς ξεναγεί στα ενδότερα του δημιουργικού του σύμπαντος.

Φέροντας την οξυδέρκεια της δημοσιογραφικής του διαδρομής και την ευαισθησία της ποιητικής του ματιάς, μιλάει στο star.gr με αφοπλιστική ειλικρίνεια για την ακεραιότητα του δημιουργού, τα τραύματα που γίνονται τέχνη και τη φιλοσοφημένη αποδοχή της φθοράς.

Διαβάστε μια εκ των έσω εξομολόγηση για την ποίηση που λειτουργεί ως «ακριβό απόσταγμα», την πεζογραφία που μεστώνει σαν «καλό κρασί» και την ανάγκη να αφήνουμε ένα ανεξίτηλο χνάρι ανθρωπιάς στο πέρασμά μας.

Τι σας οδήγησε στη συγγραφή του μυθιστορήματος Ανάσα από πηλό;

Ήθελα να μπω στον κόσμο ενός ταπεινού, αλλά σπουδαίου γλύπτη, να βυθιστώ στα της τέχνης του, όπως έκανα και με τον συνθέτη μουσικής-ήρωα του άλλου έργου μου, Ο Μουσουργός. Με θέλγει ιδιαιτέρως κάθε μορφή τέχνης. Ίσως αυτό με οδήγησε σε αυτήν τη συγγραφή. Παραλλήλως κατέγραψα ιστορίες προσωπικών σχέσεων, υπαρξιακών αναζητήσεων σε μια προσπάθεια να καταγράψω τον ψυχισμό των ηρώων μου, ώστε ο αναγνώστης να βρει, έστω και σε τρεις αράδες, τον εαυτό του.

Τι αντιπροσωπεύει για εσάς αυτή η «ανάσα» και πώς συνδέεται με τη δημιουργία;

Πέραν του κεντρικού ήρωα που είναι δημιουργός και η συγγραφή δημιουργία, η ανάσα φέρει πολλαπλά μηνύματα. Είναι ένα στοιχείο επιβεβαίωσης της ύπαρξης. Ανασαίνεις άρα υπάρχεις, ανασαίνεις μέσα στην Τέχνη άρα δημιουργείς, δημιουργείς άρα επιβεβαιώνεις την ύπαρξή σου αφήνοντας ένα χνάρι από το πέρασμά σου στη γη για τους επερχόμενους.

Με αφορμή τον κεντρικό σας ήρωα, τον γλύπτη Κώστα Μοίρα, είναι εύκολο ή δύσκολο για έναν καλλιτέχνη να διατηρήσει την ακεραιότητά του απέναντι στους κανόνες της αγοράς;

Σε κάθε εποχή ήταν δύσκολο για τους καλλιτέχνες. Ίσως γι' αυτό ο ήρωάς μου είναι μεν γλύπτης με σημαντικό έργο, αλλά βιοπορίζεται ως κεραμίστας πουλώντας χρηστικά αντικείμενα, ακριβώς για να διατηρήσει την ακεραιότητά του απέναντι στους κανόνες της αγοράς, υπηρετώντας ένα δικό του αξιακό σύστημα. Όλοι μας άλλωστε, ζούμε στο πλαίσιο ενός συστήματος αξιών που συνιστά τη δική μας ηθική, συνειδητά ή όχι.

Στο βιβλίο σας η τέχνη λειτουργεί ως καταφύγιο αλλά και ως πεδίο αναμέτρησης με τα τραύματα. Είναι αυτός ένας τρόπος να ξορκίσουμε τον φόβο του θανάτου και της φθοράς;

Νομίζω ότι η επεξεργασία των κάθε λογής τραυμάτων μας είναι απολύτως προσωπική και διαφορετική στον καθένα. Στον δημιουργό διατίθεται ένα ακόμα όπλο, μέσω της τέχνης του, να διαχειριστεί ίσως αποτελεσματικότερα τα τραύματα. Ο φόβος της φθαρτότητας και του θανάτου στην περίπτωσή μου δεν «ξορκίζεται», αλλά αντιμετωπίζεται με την πλήρη αποδοχή του γήρατος-φθοράς και του θανάτου ως τελευταίας πράξης της ζωής. Ήτοι, η αποδοχή ως φυσιολογικών αυτών των καταστάσεων απαλύνει κατά πολύ τον φόβο ή τον πόνο που προκαλούν. Ομολογώ πως δε φοβάμαι τον θάνατο, με κατά σπάνιο τρόπο πρώτο μου δάσκαλο τον πατέρα μου, ο οποίος έφυγε ήρεμος, άφοβα, δίχως πίστη σε μεταφυσικές κι άλλα παρηγορητικά των θρησκειών.

Για χρόνια εργαζόσασταν ως δημοσιογράφος. Πόσο βοήθησε η παρατήρηση της πραγματικότητας τη συγγραφική σας ματιά και πόσο δύσκολο ήταν να… αποβάλετε τον «κυνισμό», ή τον ρεαλισμό αν θέλετε, του δημοσιογράφου;

Νιώθω πως η πολυετής επαγγελματική μου απασχόληση ως δημοσιογράφου δεν άμβλυνε τις όποιες ευαισθησίες μου. Απεναντίας, μου έδωσε πολύτιμες εμπειρίες, σπάνιες καταστάσεις ζωής, γνωριμίες με αξιόλογους ανθρώπους, δηλαδή άκρως αξιοποιήσιμο υλικό συγγραφικά και ποιητικά.

Έχετε υπηρετήσει τόσο τον ποιητικό όσο και τον πεζό λόγο. Πότε μια ιδέα σας απαιτεί τη φόρμα του ποιήματος και πότε ζητά να γίνει διήγημα ή μυθιστόρημα;

Υπάρχει μεγάλη διαφορά στη διαδικασία γραφής ενός ποιήματος κι ενός πεζογραφήματος. Η ποίηση έρχεται κεραυνοβόλα και σου κινεί το χέρι, συχνά ασυνείδητα, αλλά η πεζογραφία απαιτεί άλλου είδους νηφαλιότητα, σχεδιασμό, πειθαρχία. Χαρακτηρίζω την ποίηση ακριβό απόσταγμα και την πεζογραφία καλό κρασί...

Στα βιβλία σας συχνά επανέρχονται έννοιες όπως ο χρόνος, η μοναξιά, ο έρωτας κι η απώλεια. Πώς συνδιαλέγεστε με αυτές τις έννοιες στην προσωπική σας ζωή;

Αισθάνομαι πολύ τυχερός, διότι έχω ζήσει απώλειες, πικρίες, αποχωρισμούς που με λύπησαν αρκετά ώστε να μπορώ να νιώσω με ένταση χαρές, έρωτες, φιλίες, δεσμούς ζωής. Θεωρώ όλο και πολυτιμότερο τον χρόνο μου γερνώντας και φροντίζω να μην τον σπαταλώ. Έμαθα να μετατρέπω τη μοναξιά (που μας επιβάλλεται από τις συνθήκες) σε επιλεγμένη δημιουργική μοναχικότητα. Ζω με όσο μεγαλύτερη ένταση μπορώ τον έρωτα με ποιοτικά χαρακτηριστικά: σεβασμού, μοιρασιάς, γνήσιας αγάπης. Αποδέχομαι την απώλεια, με την όσο μεγαλύτερη λογική επεξεργασία μπορώ, για να μικρύνω τις πληγές της.

Μέσα στα χρόνια ποιες είναι οι μεγαλύτερες αλλαγές που εντοπίζετε στον τρόπο που προσεγγίζετε τα γραπτά σας;

Τα προσεγγίζω πλέον με πολύ σεβασμό, διότι μου έχουν χαρίσει μοναδικές στιγμές ευφορίας και φροντίζω διαρκώς για τη βελτίωσή τους, μιας και ζω συνεχώς με την ανασφάλεια ότι θα μπορούσα και καλύτερα. Συνιστούν ένα είδος καθρέφτη μου: ψυχολογικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά, πολιτικά. Ξέρω ότι επιτείνουν τη διαφάνειά μου προς τους άλλους και το χαίρομαι αυτό, διότι έχοντας τις πόρτες ανοιχτές, δεν μπορεί κανείς να τις παραβιάσει.

Τι είναι αυτό που θα θέλατε να κρατήσει ένας αναγνώστης διαβάζοντας τις ιστορίες σας;

Το αίσθημα της ταύτισης, έστω και σε δυο γραμμές μου. Την πίστη στον άνθρωπο με συμπόνοια, σεβασμό και κυρίως αγάπη. Την ανάγκη προστασίας της αξιοπρέπειας του πολίτη. Έστω μερικά από όσα αναφέρω στα βιβλία μου, όχι διδακτικά, αλλά υπενθυμιστικά, τα οποία συνιστούν και το δικό μου περίγραμμα στάσης ζωής.

Όλο αυτό που γίνεται τον τελευταίο καιρό με τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης πώς το βλέπετε; Θα μας «φάει» το AI τις δουλειές, τι πιστεύετε;

Θέσεις εργασίας ήδη έχει «φάει». Συγγραφικά, τη δουλειά μιας μηχανιστικής γραφής την κάνει μια χαρά, αλλά δίχως συναίσθημα και ηθικές αρχές, τι να ανταγωνιστεί μια μηχανή; Βλέπω την Τ.Ν. σαν την πυρηνική ενέργεια. Σώζει ζωές (π.χ. στην ιατρική) και σκοτώνει μαζικά (πυρηνική βόμβα). Ο φόβος μου επικεντρώνεται στη στιγμή που η ΤΝ θα αυτονομηθεί και θα αρχίσει να δρα καταστροφικά ερήμην του ανθρώπου.

Δημιουργικά σε τι φάση σας πετυχαίνω;

Γραφή, φωτογράφιση, ζωγραφική. Ποιήματα, δοκίμια, διηγήματα και διαρκής εγρήγορση στον φόβο να με απολύσει ως ανεπαρκή το μέγα αφεντικό, ο εαυτός μου...

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Δουατζή Ανάσα από πηλό, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΣΤΙΞΙΣ.