Starte - Ειρήνη Δερμιτζάκη: «Σπάνια βρίσκω καλά λογοτεχνικά βιβλία»

Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της μυθιστορήματος, Το κορίτσι που σκότωσε τον πρωθυπουργό (κυκλφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος), η συγγραφέας και σεναριογράφος Ειρήνη Δερμιτζάκη μίλησε στο Starte για τη δύναμη της τέχνης σε μια εποχή συλλογικής αδιαφορίας.

Με αφετηρία την πολύ όμορφη και διαφορετική νέα της ιστορία, η συγγραφέας ξετυλίγει το νήμα μιας ατμοσφαιρικής, κινηματογραφικής αφήγησης που κινείται ανάμεσα στην ελληνική επικαιρότητα και τον Ισπανικό Εμφύλιο. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της βρίσκεται η νέα γενιά: οι νέοι που νιώθουν εγκλωβισμένοι, οι «αουτσάιντερ» ήρωες που αρνούνται να υποταχθούν στη νόρμα, αλλά και η αναζήτηση της αλήθειας σε έναν κόσμο γεμάτο παραπληροφόρηση και τεχνητή νοημοσύνη.

Με εξομολογητική διάθεση, η Ειρήνη Δερμιτζάκη αναφέρεται στην καθοριστική εμπειρία της στη Βαρκελώνη, τη βαθιά της αγάπη για την παιδική λογοτεχνία, καθώς και στις απαιτήσεις μιας καθημερινότητας που μοιράζεται ανάμεσα στη δημιουργική γραφή, τη διδασκαλία και το θέατρο. Παράλληλα, μοιράζεται τα επόμενα καλλιτεχνικά της βήματα στην Πράγα.

Για κάποιο λόγο ο τίτλος του νέου σας βιβλίου, Το κορίτσι που σκότωσε τον πρωθυπουργό, αν κι άμεσος, μοιάζει κάπως… προκλητικός, αν λάβουμε υπόψη ότι η πολιτική εξουσία αμφισβητείται όλο και περισσότερο. Συμφωνείτε με αυτό; Πώς καταλήξατε σε αυτόν; Είναι σπόιλερ της ιστορίας;

Ο τίτλος γεννήθηκε πρώτα και μετά γράφτηκε το βιβλίο. Σκέφτηκα ένα νεαρό κορίτσι που σκοτώνει τον πρωθυπουργό. Γιατί το κάνει; Τι της συμβαίνει αφότου το πράξει, κι έτσι άρχισα να γράφω. Δεν μπορείς να πεις ακριβώς πως είναι σπόιλερ γιατί έτσι ξεκινά το βιβλίο. Σκέφτομαι πως δεν αμφισβητείται ιδιαίτερα η πολιτική εξουσία όπως λέτε, θα έλεγα πως μάλλον τη δεχόμαστε πια με αδιαφορία. 

Ποια ήταν η έμπνευσή σας πίσω από αυτήν την ιστορία; Υπήρξε κάποιο πραγματικό γεγονός που σας επηρέασε;

Μεγαλώνω, παρατηρώ τη γενιά μου που πλησίασε ή πέρασε τα σαράντα κι αναλογίζομαι τα χρόνια της εφηβείας και τα φοιτητικά, το δυναμισμό που είχαμε τότε, την επαναστατικότητα. Παρατηρώ τελευταία την παγωμάρα ή την αναισθησία της κοινωνίας και σκέφτομαι πως ίσως μόνο η νέα γενιά να έχει την αντοχή και τη δύναμη να αλλάξει την κοινωνία. Αυτές οι σκέψεις με επηρέασαν ενδόμυχα. Με προβληματίζει και η ελληνική επικαιρότητα. Η διαστρέβλωση της αλήθειας, τα fake news, η έλευση της τεχνητής νοημοσύνης. Δεν ξέρεις ποια τι είναι αλήθεια και τι όχι. Η μια είδηση ανατρέπει την επόμενη. Δεν ξέρεις τι να πιστέψεις. Βλέπεις μια φωτογραφία και νομίζεις ότι είναι αληθινή ενώ δεν είναι. Στο β’ μέρος του βιβλίου αναφέρομαι σε ιστορικά γεγονότα του ισπανικού εμφυλίου που επηρέασαν πολύ τη γραφή μου και τις θεματικές του βιβλίου. Δεν είμαι από τους συγγραφείς που λένε την άποψή τους στα κοινωνικά δίκτυα. Όταν θέλω να πω κάτι το λέω μέσα από τα βιβλία μου. 

Η ηρωίδα σας είναι σαν να εκπροσωπεί μια ολόκληρη γενιά που νιώθει προδομένη κι εγκλωβισμένη από το πολιτικό σύστημα. Ισχύει αυτό;

Στην Αποθήκη Ανθρώπων το προηγούμενο βιβλίο μου μίλησα για την τρίτη ηλικία. Σε αυτό με απασχολούν όντως οι νέοι. Κάποιοι είναι μουδιασμένοι ή αποχαυνωμένοι ή προγραμματισμένα από τις επιθυμίες των γονιών ρομπότ, κι η ηρωίδα μου ψάχνοντας τον εαυτό της γίνεται το μαύρο πρόβατο. Δεν εκπροσωπεί γενιά μάλλον είναι αουτσάιντερ. Οι αουτσάιντερ, οι παρίες, αυτοί που για κάποιο λόγο δεν ανήκουν στη νόρμα, είναι οι ήρωες όλων των βιβλίων μου.  

Το βιβλίο διακρίνεται για τον γρήγορο ρυθμό, την κινηματογραφική ροή και τη σκοτεινή του ατμόσφαιρα. Είχατε κατά νου κάποιες λογοτεχνικές ή κινηματογραφικές αναφορές όταν το γράφατε;

Όλη μου η γνώση: θεάτρου, κινηματογράφου, λογοτεχνίας, ιστορίας, ψυχολογίας είναι πια αναπόσπαστη και θέλοντας και μη περνάει στη γραφή μου.

Μέχρι τώρα τι σχόλια ακούτε από τους αναγνώστες για το συγκεκριμένο βιβλίο;

Το βιβλίο κυκλοφόρησε πριν μια βδομάδα οπότε τώρα έχω αρχίσει να παίρνω τα πρώτα σχόλια. Ταυτίζονται, γελάνε, συγκινούνται. Μου λένε πως είναι αρκετά διαφορετικό από τα προηγούμενα. 

Έχετε μια αγάπη στη Βαρκελώνη και την Ισπανία, έτσι δεν είναι; Πώς προέκυψε αυτό;

Οι Καταλανοί μου έκαναν ένα υπέροχο δώρο πέρσι το καλοκαίρι. Με επέλεξαν ανάμεσα από εκατοντάδες συγγραφείς από όλον τον κόσμο για ένα πρόγραμμα φιλοξενίας συγγραφέων στη Βαρκελώνη. Έζησα εκεί ένα μήνα στο μουσείο της πόλης Βίλα Τζουάνα και το μισό βιβλίο γράφηκε εκεί. Αγάπησα πολύ την πόλη και την ιστορία της. Μοιραία λοιπόν το μισό βιβλίο διαδραματίζεται στη Βαρκελώνη. 

Επιλεχθήκατε στο πρόγραμμα writer in residency (στη Βαρκελώνη το 2025 και στα Σκόπια το 2024). Πώς επιδρά το περιβάλλον κι η επαφή με άλλες κουλτούρες στην έμπνευση σας;

Πριν πάω στη Βαρκελώνη είχα διαβάσει το βιβλίο για τους Έλληνες εθελοντές που πολέμησαν στο ισπανικό εμφύλιο του Γιάννη του Παντελάκη. Θεωρώ σπουδαία πράξη να ξεριζωθείς από τον τόπο σου και να πας να πολεμήσεις στον εμφύλιο πόλεμο μιας ξένης χώρας. Είναι πραγματικά θαυμαστό, ότι πολέμησαν στην Ισπανία εθελοντές από όλο τον κόσμο. Η συλλογικότητα εκείνης της εποχής, με συγκινεί και λείπει από την εποχή μας. Στην Ισπανία άνοιξε ένα τεράστιο πεδίο έρευνας. Πήγα σε μουσεία, βιβλιοθήκες, είδα ντοκιμαντέρ, διάβασα ξένη βιβλιογραφία, πήγα σε μνημεία, νεκροταφεία, μίλησα με ντόπιους. Κάθε διαμονή σε ξένη χώρα είναι πέρασμα από ένα μικρό πανεπιστήμιο. 

Έχει γράψει πολύ επιτυχημένα παιδικά βιβλία, όπως Το δώρο του Παππού, Επανάσταση στη χώρα των Ζάρζα και το πρόσφατο Χαμένοι σε τρεις Ηπείρους. Τι σας γοητεύει στην παιδική λογοτεχνία; 

Η επανασύνδεση με την παιδική μου ηλικία. Η χαρά και η περιπέτεια, ο αθώος κόσμος των παιδιών που ανακαλύπτουν τον κόσμο. 

Δε γίνεται να μη σας ρωτήσω για τους συγγραφείς ή τους δημιουργούς που σας εμπνέουν… 

Είναι ανάλογα την περίοδο που περνάω. Έχω για παράδειγμα διαβάσει όλα τα βιβλία του ψυχοθεραπευτή Ίρβιν Γιάλομ ακόμα και τα πανεπιστημιακά του συγγράματα. Αυτόν τον καιρό ασχολούμαι με τα σενάρια και τις ταινίες του Γιώργου Τζαβέλλα. Θεωρώ πως είναι ένας σπουδαίος σκηνοθέτης. Βλέπω το Μια ζωή την έχουμε με τον Χορν και παρατηρώ πόσο σπουδαίο ήταν το σενάριο. 

Τι σας αρέσει να διαβάζετε; Αλλάζουν οι προτιμήσεις κατά καιρούς;

Κυρίως ιστορικά, δοκίμια και βιβλία ψυχολογίας …και κάποια θεατρικά έργα. Σπάνια βρίσκω καλά λογοτεχνικά βιβλία. 

Πώς μοιράζεται ο χρόνος σας ανάμεσα στη διδασκαλία δημιουργικής γραφής, τη συγγραφή σεναρίων και τη λογοτεχνία; 

Είναι θέμα επιβίωσης, γιατί ελάχιστοι Έλληνες συγγραφείς ζουν από τα βιβλία τους μόνο. Καμιά φορά δε φτάνει η μέρα. Είναι σαν να ζεις δυο τρεις ζωές μαζί. Το πρωί γράψιμο, το απόγευμα εργαστήρια, το βράδυ πρόβες. Με βοηθάει όμως η εναλλαγή γιατί δεν αντέχω τη ρουτίνα. Το σημαντικότερο είναι ότι παίρνω πολύ αγάπη από τους μαθητές μου. 

Η δημιουργική γραφή διδάσκεται ή είναι καθαρά θέμα ενστίκτου και ταλέντου; Τι αποκομίσατε από τις ακαδημαϊκές σπουδές σας πάνω σε αυτήν;

Η τεχνική διδάσκεται και είναι πολύ χρήσιμη. Ταλέντο για μένα είναι η αντίληψη, η ανθρώπινη παρατήρηση και το να είσαι ελεύθερος να γράφεις με τη φωνή σου. Αν μπορείς να τη βρεις. Οι μεταπτυχιακές μου ήταν για πολλούς λόγους καθοριστικές. Κυρίως γιατί έβαλαν το γράψιμο καθημερινά στη ζωή μου και έκαναν τη σχέση μου με τη γραφή επαγγελματική. 

Μετά το «Κορίτσι που σκότωσε τον πρωθυπουργό», τι ετοιμάζετε;

Πήρα μια μικρή υποτροφία από το Goethe institut και θα ζήσω για ένα μήνα αυτό το καλοκαίρι στην Πράγα. Μελετάω το έργο και τη ζωή μιας Τσέχας Ηθοποιού που το κομμουνιστικό καθεστώς της απαγόρευσε να κάνει θέατρο, οπότε εκείνη μετέτρεψε το διαμέρισμά της σε θέατρο δωματίου. Ελπίζω μετά την έρευνα να γράψω ένα θεατρικό έργο. Ταυτόχρονα δουλεύω στο σενάριο μιας ταινίας μεγάλου μήκους. Αλλά ο κινηματογράφος στην Ελλάδα είναι κούρσα αντοχής. 

Το νέο βιβλίο της Ειρήνης Δερμιτζάκη Το κορίτσι που σκότωσε τον πρωθυπουργό, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Εύμαρος.