Bilal: «Η jazz μου έμαθε να αφήνω χώρο στη μουσική»

Το Jazz Week On The Roof ανοίγει στο Gazarte με έναν καλλιτέχνη που δεν χωρά εύκολα σε μουσικές ταμπέλες. Ο Bilal, μία από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης soul και R&B, επιστρέφει στην Αθήνα για μια ξεχωριστή εμφάνιση που συμπίπτει με τη συμπλήρωση 25 χρόνων από την κυκλοφορία του εμβληματικού 1st Born Second, του δίσκου που συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του neo-soul ήχου των αρχών της δεκαετίας του 2000.

Με μια πορεία που τον έχει φέρει δίπλα σε καλλιτέχνες όπως οι The Roots, Common και Robert Glasper, ο Bilal εξακολουθεί να εξερευνά νέα μουσικά μονοπάτια, ισορροπώντας ανάμεσα στη soul, τη jazz, το funk και τον πειραματισμό. Με αφορμή την εμφάνισή του στο πλαίσιο του Jazz Week On The Roof, μιλά για την εξέλιξή του ως καλλιτέχνη, τη σημασία της ανεξαρτησίας, τη σχέση του με τη jazz και όσα ετοιμάζει για το αθηναϊκό κοινό.

Το 1st Born Second κλείνει φέτος 25 χρόνια. Τι έχει αλλάξει περισσότερο στον τρόπο που προσεγγίζεις τη μουσική και στον τρόπο που βλέπεις τον εαυτό σου ως καλλιτέχνη;

Αυτό που έχει αλλάξει περισσότερο είναι η σχέση μου με την απλότητα. Όταν ξεκινούσα, με ενδιέφερε να εξερευνώ συνεχώς νέες ιδέες και να δοκιμάζω τα όριά μου. Με τα χρόνια όμως κατάλαβα ότι η δύναμη μιας σύνθεσης δεν βρίσκεται απαραίτητα στην πολυπλοκότητα, αλλά στην ισορροπία. Σήμερα αντιλαμβάνομαι πολύ καλύτερα τη σημασία του χώρου μέσα στη μουσική. Τις παύσεις, τη σιωπή, τις στιγμές που αφήνεις ένα τραγούδι να αναπνεύσει. Αυτή η κατανόηση με έχει κάνει καλύτερο μουσικό και καλύτερο ακροατή.

Όταν κυκλοφόρησε το 1st Born Second, φανταζόσουν ότι θα άφηνε τόσο ισχυρό αποτύπωμα στη neo-soul σκηνή και θα συνέχιζε να αγγίζει το κοινό δύο δεκαετίες αργότερα;

Το ήλπιζα. Από την πρώτη στιγμή προσέγγισα αυτό το άλμπουμ με την αίσθηση ότι είχε κάτι ουσιαστικό να πει. Όταν δημιουργείς μουσική, πάντα εύχεσαι να αποκτήσει διάρκεια και να συνδεθεί με τους ανθρώπους σε βάθος χρόνου. Δεν μπορείς ποτέ να γνωρίζεις πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, γι' αυτό και νιώθω πραγματικά ευγνώμων που το 1st Born Second συνεχίζει να βρίσκει νέους ακροατές και να σημαίνει κάτι για διαφορετικές γενιές ανθρώπων.

Κοιτάζοντας πίσω στην πορεία σου, υπάρχει κάποια στιγμή που θεωρείς καθοριστική για την καλλιτεχνική σου εξέλιξη;

Η στιγμή που αποφάσισα να γίνω ανεξάρτητος καλλιτέχνης ήταν ίσως η σημαντικότερη καμπή της πορείας μου. Εκεί ένιωσα ότι απέκτησα τον πλήρη έλεγχο της δημιουργικής μου κατεύθυνσης. Μπόρεσα να ακολουθήσω το ένστικτό μου χωρίς να σκέφτομαι περιορισμούς ή προσδοκίες. Ήταν μια περίοδος που μου έδωσε μεγαλύτερη ελευθερία και με βοήθησε να εξελιχθώ τόσο καλλιτεχνικά όσο και προσωπικά.

Παρότι το κοινό σε γνωρίζει κυρίως μέσα από τη soul και την R&B, η jazz φαίνεται να βρίσκεται πάντα στον πυρήνα της μουσικής σου. Τι σημαίνει για σένα σήμερα;

Η jazz είναι περισσότερο ένας τρόπος σκέψης παρά ένα συγκεκριμένο μουσικό είδος. Είναι η ελευθερία να ακούς πραγματικά τους ανθρώπους γύρω σου και να αντιδράς δημιουργικά σε αυτό που συμβαίνει τη δεδομένη στιγμή. Από εκεί προέρχεται ο τρόπος που γράφω, τραγουδώ και εμφανίζομαι ζωντανά. Ακόμη κι όταν η μουσική μου κινείται προς τη soul, το funk ή πιο ηλεκτρονικές κατευθύνσεις, η jazz βρίσκεται πάντα εκεί ως βάση. Είναι η γλώσσα που μου έμαθε να εμπιστεύομαι το ένστικτό μου και να μην φοβάμαι να ακολουθήσω μια νέα κατεύθυνση.

Η μουσική σου κινείται ανάμεσα στη soul, τη jazz, το funk και πιο πειραματικές φόρμες. Θεωρείς ότι οι ταμπέλες των ειδών βοηθούν ή περιορίζουν έναν καλλιτέχνη;

Προέρχομαι από τη λογική ενός jazz μουσικού, οπότε για μένα η μουσική δεν είναι κάτι στατικό. Κάθε συναυλία είναι μια διαφορετική εμπειρία και κάθε τραγούδι μπορεί να αποκτήσει νέα μορφή ανάλογα με τη στιγμή. Οι μουσικές κατηγορίες μπορεί να είναι χρήσιμες για να περιγράψουν έναν ήχο, αλλά δεν πρέπει να γίνονται όρια. Η δημιουργικότητα χρειάζεται ελευθερία και η μουσική πάντα ήταν μεγαλύτερη από οποιαδήποτε ταμπέλα.

Ο τίτλος Adjust Brightness μοιάζει σχεδόν σαν πρόσκληση να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα. Τι σημαίνει προσωπικά για σένα;

Το Adjust Brightness αντιπροσωπεύει τις διαφορετικές διαθέσεις και συναισθηματικές αποχρώσεις που υπάρχουν σε κάθε τραγούδι του δίσκου. Είναι μια ιδέα που σχετίζεται περισσότερο με τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα παρά με τον τρόπο που τα ακούμε. Με ενδιέφερε η μουσική να λειτουργήσει σαν ένας διαφορετικός φακός, σαν μια μικρή αλλαγή φωτισμού που σου επιτρέπει να ανακαλύψεις νέες λεπτομέρειες σε κάτι που θεωρούσες ήδη γνωστό.

Σε σχέση με προηγούμενες δουλειές σου, το Adjust Brightness έχει πιο ηλεκτρονικό και αφαιρετικό χαρακτήρα. Τι σε οδήγησε προς αυτή την κατεύθυνση;

Δεν θεωρώ ότι πρόκειται για μια ξαφνική αλλαγή. Η ηλεκτρονική πλευρά υπήρχε πάντα στη μουσική μου, έστω και σε πιο διακριτική μορφή. Ήδη από την εποχή του Airtight's Revenge άρχισα να εξερευνώ περισσότερο αυτή την αισθητική. Το Adjust Brightness είναι απλώς μια φυσική συνέχεια αυτής της αναζήτησης, μια προσπάθεια να συνδυάσω διαφορετικούς ήχους και επιρροές με έναν τρόπο που να εκφράζει το πού βρίσκομαι δημιουργικά σήμερα.

Έχεις πει ότι καμία συναυλία σου δεν είναι ίδια με την προηγούμενη. Τι είναι αυτό που καθορίζει κάθε βραδιά;

Η μπάντα παίζει καθοριστικό ρόλο. Οι μουσικοί με τους οποίους συνεργάζομαι μοιράζονται την ίδια φιλοσοφία και την ίδια αντίληψη για τη μουσική. Υπάρχει εμπιστοσύνη και διάθεση για εξερεύνηση. Όταν ανεβαίνουμε στη σκηνή, δεν προσπαθούμε απλώς να αναπαράγουμε αυτό που υπάρχει στον δίσκο. Αφήνουμε χώρο στον αυτοσχεδιασμό και στη στιγμή. Συχνά κάτι που συμβαίνει αυθόρμητα πάνω στη σκηνή γίνεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της βραδιάς.

Τι μπορεί να περιμένει το αθηναϊκό κοινό από τη συναυλία στο Gazarte;

Θα είναι μια βραδιά όπου όλα μπορούν να συμβούν. Θα υπάρχουν στοιχεία από όλη τη μουσική μου διαδρομή — soul, funk, jazz, ηλεκτρονικοί ήχοι, αυτοσχεδιασμός. Μου αρέσει οι συναυλίες να έχουν ζωή και να μην ακολουθούν ένα αυστηρά προκαθορισμένο σχέδιο. Η μπάντα κι εγώ αφήνουμε πάντα χώρο για το απρόβλεπτο. Αυτό σημαίνει ότι το κοινό δεν θα δει απλώς μια αναπαραγωγή των τραγουδιών, αλλά κάτι που γεννιέται εκείνη τη στιγμή. Θα είναι funky, soulful, περίπλοκο, jazzy, ηλεκτρονικό. Θα έχει λίγο απ’ όλα. Και αυτό είναι ακριβώς που κάνει μια ζωντανή μουσική εμπειρία συναρπαστική.

Γεωργία Χάρδα

Είμαι δημοσιογράφος και αγαπώ να κινούμαι στον παλμό της μουσικής, να ταξιδεύω μέσα από τις ιστορίες που γεννά η rock σκηνή. Έχω πραγματοποιήσει πολυάριθμες συνεντεύξεις με καλλιτέχνες, αναζητώντας πάντα τη λεπτομέρεια και την αλήθεια που μένει εκτός κάδρου.