Ψήφισμα για να αλλάξει ο Παγκόσμιος χάρτης Mercator, λόγω της Αφρικής

Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ετοιμάζεται να ψηφίσει επί ψηφίσματος που ζήτησε το Τόγκο και ζητά τη σταδιακή εγκατάλειψη του παραδοσιακού χάρτη Mercator υπέρ μιας χαρτογραφικής απεικόνισης που αποδίδει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος των χωρών. Η πρωτοβουλία εστιάζει ιδιαίτερα στην απεικόνιση της Αφρικής, η οποία στον χάρτη Mercator εμφανίζεται δυσανάλογα μικρότερη σε σχέση με την πραγματική της έκταση.

Ο χάρτης Mercator πήρε το όνομά τους από τον Γεράρδο Μερκάτορ (5 Μαρτίου 1512 - 2 Δεκεμβρίου 1594), Φλαμανδό χαρτογράφο, γεωγράφο και κοσμογράφο. Έγινε διάσημος για τη δημιουργία του παγκόσμιου χάρτη το 1569, που βασίστηκε σε μία νέα προβολή που παρουσίαζε ναυτικές σταθερές πορείες (λοξοδρομίες) ως ευθείες γραμμές, μία καινοτομία που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε ναυτικούς χάρτες. Ο Μερκάτορ υπήρξε επίσης ο πρώτος που χρησιμοποίησε τη λέξη «Άτλας» για την περιγραφή συλλογών χαρτών.

Το θέμα αφορά άμεσα τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνεται ο κόσμος στην εκπαίδευση, την τεχνολογία και τη διακυβέρνηση, καθώς η προβολή Mercator παραμένει μέχρι σήμερα το κυρίαρχο παγκόσμιο πρότυπο. 

Σύμφωνα με όσα μεταδίδονται, το ψήφισμα υποστηρίζεται από χώρες, μεταξύ αυτών και τα άλλα 54 κράτη μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, όπως ανέφερε ο Υπουργός Εξωτερικών του Τόγκο, Robert Dussey. «Αυτή η συζήτηση δεν είναι πολιτική [αλλά] επιστημονική, επειδή υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία, επομένως όλοι πρέπει να αποδεχτούμε την πραγματικότητα», είπε, σύμφωνα με την εφημερίδα The Guardian.

Τι αλλάζει με τον χάρτη Mercator στον ΟΗΕ

Το ψήφισμα που πρότεινε το Τόγκο, σύμφωνα με την εφημερίδα The Guardian, ζητά τη σταδιακή κατάργηση του χάρτη Mercator. Η βασική ένσταση είναι ότι η συγκεκριμένη προβολή παραμορφώνει την οπτική αίσθηση του μεγέθους των ηπείρων και των κρατών, κυρίως κοντά στον Ισημερινό και στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη.

Στην τρέχουσα μορφή του, ο χάρτης Mercator δείχνει την αφρικανική ήπειρο περίπου στο ίδιο μέγεθος με τη Γροιλανδία, ενώ στην πραγματικότητα η Αφρική είναι 14 φορές μεγαλύτερη από τη Δανία. Η στρέβλωση αυτή συνδέεται με το ίδιο το σύστημα προβολής: οι περιοχές κοντά στον Ισημερινό εμφανίζονται πολύ μικρότερες από ό,τι είναι στην πραγματικότητα, ενώ οι περιοχές σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη παρουσιάζονται υπερμεγεθυμένες.

Παρότι τα ψηφίσματα του ΟΗΕ γενικά δεν είναι δεσμευτικά, μια θετική ψήφος θα μπορούσε να οδηγήσει σε ουσιαστικές αλλαγές στην πράξη. Το κείμενο συνδέεται με πιθανές ενημερώσεις στα σχολικά προγράμματα σπουδών και στην καθημερινή τεχνολογία, ακριβώς επειδή η προβολή Mercator χρησιμοποιείται ευρέως στην εκπαίδευση, στην τεχνολογία και στη διακυβέρνηση.

Γιατί η Αφρική βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης

Η συζήτηση έχει αποκτήσει ευρύτερη γεωπολιτική και εκπαιδευτική διάσταση, επειδή η χαρτογραφική απεικόνιση δεν θεωρείται από όλους ουδέτερη. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι ο χάρτης Mercator έχει επηρεάσει ανεπαίσθητα τη διεθνή δυναμική ισχύος, καθώς υποβαθμίζει τη φυσική παρουσία του παγκόσμιου Νότου και μεγεθύνει οπτικά τα κράτη του Βόρειου Ημισφαιρίου.

Αυτή η κριτική συνδέεται με την εικόνα της Αφρικής στον παγκόσμιο δημόσιο χώρο και με το πώς διαμορφώνονται αντιλήψεις μέσα από τη σχολική γνώση και τα καθημερινά οπτικά εργαλεία. Για τους υποστηρικτές της αλλαγής, η ακριβέστερη απεικόνιση δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα χαρτογραφίας, αλλά και θέμα κατανόησης της πραγματικής δημογραφικής, οικονομικής και γεωπολιτικής βαρύτητας της ηπείρου.

Η εκστρατεία «Διόρθωση του Χάρτη» και το μοντέλο «Ίση Γη»

Παράλληλα με την πρωτοβουλία στον ΟΗΕ, έχει ξεκινήσει και εκστρατεία για την προώθηση ενός νέου χάρτη που αποτυπώνει με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό μέγεθος της Αφρικής. Η καμπάνια φέρει την ονομασία «Διόρθωση του Χάρτη» και στηρίζει από το 2018 τη χρήση του σχεδίου «Ίση Γη», το οποίο αναπτύχθηκε από διεθνή ομάδα χαρτογράφων.

Οι υποστηρικτές αυτής της προσέγγισης εκτιμούν ότι η υιοθέτηση ενός χάρτη ίσων περιοχών μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται και γίνεται αντιληπτή η Αφρική διεθνώς, συμβάλλοντας και στην αποαποικιοποίηση των σχολικών προγραμμάτων σπουδών.

«Η υιοθέτηση ενός χάρτη με ίσες περιοχές… θα παρείχε μια ακριβέστερη βάση για την εκπαίδευση και την κατανόηση του κοινού, σηματοδοτώντας παράλληλα ότι η δημογραφική, οικονομική και γεωπολιτική σημασία της Αφρικής δεν πρέπει πλέον να θεωρείται υπό το πρίσμα κληρονομημένων και παραμορφωμένων συμβάσεων», δήλωσε στον Guardian ανώτερος συνεργάτης της JS Held, μιας εταιρείας συμβούλων γεωπολιτικού κινδύνου με έδρα το Λονδίνο.