Αντι-βιώσιμες λύσεις, πολιτικές υποσχέσεις και μια κοινωνία που δεν αντέχει

Το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι πλέον μόνο οικονομικό. Είναι βαθιά πολιτικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό. Είναι το χάσμα ανάμεσα στους αριθμούς που παρουσιάζει η πολιτική εξουσία και στην καθημερινότητα που βιώνει ο πολίτης.

Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη αντίφαση. Από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις επικαλούνται την οικονομική ανάπτυξη, τα δημοσιονομικά πλεονάσματα, τις επενδύσεις και την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων. Από την άλλη, εκατομμύρια πολίτες αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν μια οικονομία να εμφανίζει θετικούς δείκτες, ενώ η καθημερινή ζωή γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό ερώτημα: Ποιος κυβερνά τελικά για τους αριθμούς και ποιος σχεδιάζει για τους ανθρώπους;

Στην πολιτική ζωή της χώρας, κυβέρνηση και αντιπολίτευση οφείλουν να απαντήσουν σε ένα κοινό ερώτημα: ποιες είναι οι συγκεκριμένες, μετρήσιμες και εφαρμόσιμες λύσεις τους; Γιατί η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη κύκλο εξαγγελιών, τηλεοπτικών αντιπαραθέσεων και πολιτικών υποσχέσεων. Έχει ανάγκη από σχέδιο, ευθύνη, λογοδοσία και αποτελέσματα.

Οι αριθμοί που εκθέτουν την πολιτική συζήτηση

Τα επίσημα στοιχεία του Σεπτεμβρίου 2026 καταγράφουν ετήσιο πληθωρισμό 5%, έναντι 1,9% τον αντίστοιχο μήνα του 2025. Η αύξηση στη σχετική κατηγορία στέγασης και κατοικίας έφθασε το 14,7%, ενώ στις μεταφορές το 11,3%.

Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι απλώς στατιστικές καταγραφές. Είναι το ενοίκιο που δεν μπορεί να πληρώσει ένας νέος εργαζόμενος, το κόστος μετακίνησης ενός εκπαιδευτικού, ο λογαριασμός ενέργειας μιας οικογένειας και η αβεβαιότητα ενός μικρού επιχειρηματία.

Η πολιτική αντιπαράθεση, ωστόσο, εξακολουθεί συχνά να περιστρέφεται γύρω από το ποιος έχει το καλύτερο επικοινωνιακό αφήγημα.

Η κυβέρνηση παρουσιάζει μέτρα στήριξης και φορολογικές παρεμβάσεις. Η αντιπολίτευση ασκεί κριτική, καταγγέλλει και προτείνει εναλλακτικές. Όμως η κοινωνία δικαιούται να ζητά κάτι πολύ περισσότερο: συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, προϋπολογισμό, υπεύθυνους υλοποίησης και ανεξάρτητη αξιολόγηση.

Δεν αρκεί να ανακοινώνεις ότι θα αυξήσεις τα εισοδήματα. Πρέπει να αποδεικνύεις ότι αυξάνεται πραγματικά η αγοραστική δύναμη.

Η στεγαστική κρίση: 6,5 δισεκατομμύρια ευρώ και ένα δύσκολο ερώτημα

Η εθνική στρατηγική στεγαστικής πολιτικής που εγκρίθηκε το 2026 περιλαμβάνει 50 μέτρα, με συνολικό προϋπολογισμό άνω των 6,5 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για μια σημαντική οικονομική δέσμευση. Αλλά η ανακοίνωση ενός προϋπολογισμού δεν ισοδυναμεί με την επίλυση ενός κοινωνικού προβλήματος.

Πόσες πραγματικά προσιτές κατοικίες θα δημιουργηθούν; Πόσοι νέοι θα αποκτήσουν πρόσβαση σε αξιοπρεπή στέγη; Πόσες δημόσιες και δημοτικές εκτάσεις θα αξιοποιηθούν; Πόσα κλειστά ακίνητα θα επιστρέψουν στην αγορά με κοινωνικά και οικονομικά βιώσιμους όρους;

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επισημαίνει ότι περίπου το 35% του στεγαστικού αποθέματος δεν χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία, αναδεικνύοντας τις δυσλειτουργίες στην κατανομή και αξιοποίηση των ακινήτων.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο επιδόματα ενοικίου. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη πολιτική κατοικίας, με δημόσια αποθέματα κοινωνικής στέγασης, ανακαινίσεις, αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων ακινήτων και κανόνες που να επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί χωρίς να αποκλείει τις νεότερες γενιές.

Ενέργεια: Η χώρα που μιλά για πράσινη μετάβαση, αλλά δεν έχει λύσει το πρόβλημα του ενεργειακού κόστους

Είναι δυνατόν μια χώρα με σημαντικό δυναμικό ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ηλιακής ακτινοβολίας, αιολικού δυναμικού και γεωγραφικών πλεονεκτημάτων να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τόσο έντονη ενεργειακή ανασφάλεια;

Η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται σε επιδοτήσεις κάθε φορά που αυξάνονται οι τιμές. Οι επιδοτήσεις μπορεί να είναι αναγκαίες για την προστασία των ευάλωτων νοικοκυριών, αλλά δεν αποτελούν από μόνες τους αναπτυξιακή στρατηγική.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εγκρίνει για την Ελλάδα Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο που κινητοποιεί περίπου 4,8 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2032. Από αυτά, 2,91 δισ. ευρώ κατευθύνονται στον κτιριακό τομέα και 1,46 δισ. ευρώ στις οδικές μεταφορές. Το σχέδιο αφορά, μεταξύ άλλων, περίπου 1,76 εκατομμύρια νοικοκυριά που κατοικούν σε ενεργειακά μη αποδοτικά κτίρια.

Εδώ προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα προς όλους τους πολιτικούς σχηματισμούς: πώς θα μετατραπούν αυτά τα δισεκατομμύρια σε πραγματική μείωση του ενεργειακού κόστους;

Η Ελλάδα χρειάζεται:

• Ενεργειακές κοινότητες με ουσιαστική συμμετοχή πολιτών και δήμων.
• Φωτοβολταϊκά με αποθήκευση ενέργειας σε κατοικίες, επιχειρήσεις και δημόσια κτίρια.
• Αναβάθμιση των ενεργοβόρων κτιρίων.
• Έξυπνα δίκτυα και αποκεντρωμένη παραγωγή.
• Πιλοτικά και εμπορικά συστήματα πράσινου υδρογόνου για βιομηχανία, λιμάνια και βαριές μεταφορές.

Η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να γίνει ένα ακόμη πεδίο πολιτικής διαχείρισης κονδυλίων. Πρέπει να γίνει μηχανισμός παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Η πολιτική της εξαγγελίας και η απουσία λογοδοσίας

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος.

Κάθε πολιτική δύναμη εμφανίζεται να διαθέτει λύσεις όταν βρίσκεται στην αντιπολίτευση. Όταν αναλαμβάνει την εξουσία, όμως, ανακαλύπτει περιορισμούς, δημοσιονομικές δυσκολίες, ευρωπαϊκούς κανόνες και διοικητικά εμπόδια.
Η πολιτική ευθύνη δεν μπορεί να λειτουργεί επιλεκτικά.

Η κυβέρνηση οφείλει να αξιολογείται για όσα υλοποιεί και όχι μόνο για όσα ανακοινώνει. Η αντιπολίτευση οφείλει να αξιολογείται για την ποιότητα, την κοστολόγηση και την εφαρμοσιμότητα των προτάσεών της και όχι μόνο για την ένταση της κριτικής της.

Κανένα κόμμα δεν μπορεί να διεκδικεί πολιτική αξιοπιστία χωρίς να απαντά σε πέντε απλά ερωτήματα:

• Πόσο κοστίζει η πρότασή του;
• Από πού θα προέλθει η χρηματοδότηση;
• Ποιος αναλαμβάνει την εφαρμογή;
• Σε ποιο χρονικό διάστημα θα υπάρξουν αποτελέσματα;
• Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη αν αποτύχει;

Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογική διαδικασία. Απαιτεί διαρκή λογοδοσία.

Οι νέοι, η εργασία και η χαμένη αναπτυξιακή προοπτική

Μια χώρα δεν μπορεί να σχεδιάζει το μέλλον της όταν οι νέοι της αναγκάζονται να επιλέγουν ανάμεσα στην επαγγελματική εξέλιξη και στην οικονομική επιβίωση.

Η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο με το ΑΕΠ. Μετριέται με την ποιότητα της εργασίας, την αγοραστική δύναμη, την πρόσβαση στη στέγη, την ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης και την ικανότητα της οικονομίας να συγκρατεί το επιστημονικό δυναμικό της.

Ποιο είναι το εθνικό σχέδιο για την επιστροφή των επιστημόνων; Πώς θα συνδεθούν τα πανεπιστήμια με την παραγωγή; Πώς θα μετατραπούν οι ερευνητικές δημοσιεύσεις σε επιχειρήσεις, τεχνολογίες, πατέντες και θέσεις εργασίας;

Δεν είναι δυνατόν να μιλάμε για οικονομία της γνώσης και να αντιμετωπίζουμε την έρευνα ως μια δευτερεύουσα δημοσιονομική υποχρέωση.

Η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία, τα νέα υλικά, η αποθήκευση ενέργειας και το υδρογόνο δεν αποτελούν απλώς επιστημονικές τάσεις. Είναι πεδία στα οποία θα διαμορφωθούν οι παραγωγικές και γεωοικονομικές ισορροπίες της επόμενης δεκαετίας.

Η Ελλάδα πρέπει να αποφασίσει εάν θέλει να είναι καταναλωτής τεχνολογίας ή παραγωγός και εξαγωγέας καινοτομίας.

Από τις αντι-βιώσιμες λύσεις σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο

Ο όρος «αντι-βιώσιμες λύσεις» περιγράφει μια πολιτική πρακτική που μπορεί να εμφανίζεται ως άμεση απάντηση σε ένα πρόβλημα, αλλά τελικά μεταφέρει το κόστος στο μέλλον.

• Είναι αντι-βιώσιμο να αντιμετωπίζεις τη στεγαστική κρίση μόνο με προσωρινά επιδόματα, χωρίς να αυξάνεις την προσφορά κατοικιών.
• Είναι αντι-βιώσιμο να αντιμετωπίζεις την ενεργειακή φτώχεια μόνο με επιδοτήσεις, χωρίς επενδύσεις στην ενεργειακή αυτονομία.
• Είναι αντι-βιώσιμο να προσελκύεις επενδύσεις χωρίς να δημιουργείς υψηλής προστιθέμενης αξίας θέσεις εργασίας.
• Είναι αντι-βιώσιμο να ανακοινώνεις ψηφιακό μετασχηματισμό χωρίς να αναβαθμίζεις τις δεξιότητες των εργαζομένων.
• Και είναι αντι-βιώσιμο να θεωρείς ότι η πολιτική επιτυχία εξασφαλίζεται με την επικοινωνιακή διαχείριση της πραγματικότητας.

Η βιωσιμότητα δεν είναι ένα σύνθημα για προεκλογικά προγράμματα. Είναι η ικανότητα μιας πολιτείας να δημιουργεί μακροχρόνια οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική αξία.

Ένα εθνικό σχέδιο 2030: Πέντε δεσμεύσεις που πρέπει να μετριούνται

Αν πραγματικά θέλουμε να αλλάξει η πορεία της χώρας, η πολιτική συζήτηση πρέπει να μετακινηθεί από τις γενικόλογες υποσχέσεις σε συγκεκριμένους εθνικούς στόχους.

Προτείνεται ένα πλαίσιο πέντε μετρήσιμων δεσμεύσεων:
 

1. Στέγαση για όλους: Ετήσιοι στόχοι για νέες προσιτές κατοικίες, κοινωνική στέγαση και αξιοποίηση κλειστών ακινήτων.
2. Ενεργειακή αυτονομία: Μετρήσιμη μείωση του ενεργειακού κόστους, αποθήκευση, ΑΠΕ και ενεργειακές κοινότητες.
3. Επιστροφή στην παραγωγή: Περισσότερη βιομηχανία, έρευνα, τεχνολογική καινοτομία και θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.
4. Αξιοπρεπής εργασία: Αύξηση πραγματικών μισθών, παραγωγικότητας και αγοραστικής δύναμης.
5. Πολιτική λογοδοσία: Δημόσιος πίνακας ελέγχου έργων, δαπανών, χρονοδιαγραμμάτων και αποτελεσμάτων ανά υπουργείο.

 Κάθε υπουργείο πρέπει να δημοσιεύει ετήσια έκθεση αποτελεσμάτων. Κάθε μεγάλη δημόσια επένδυση πρέπει να συνοδεύεται από ανάλυση κόστους–οφέλους. Κάθε προεκλογικό πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει κοστολογημένες δεσμεύσεις.

Δεν χρειάζεται να συμφωνούν όλοι οι πολιτικοί μεταξύ τους. Χρειάζεται, όμως, να συμφωνήσουν ότι η κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει τι επιτυγχάνεται με τα χρήματα των φορολογουμένων.

Το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα

Η Ελλάδα δεν στερείται ανθρώπινου δυναμικού, επιστημονικής γνώσης, γεωγραφικών πλεονεκτημάτων ή ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων. Διαθέτει σημαντικές δυνατότητες στον τουρισμό, στη ναυτιλία, στην ενέργεια, στην αγροδιατροφή, στην έρευνα και στην τεχνολογία.

Αυτό που πρέπει να εξεταστεί είναι εάν οι πολιτικές επιλογές μετατρέπουν αυτές τις δυνατότητες σε κοινωνική ευημερία.

Οι αριθμοί της οικονομίας έχουν αξία όταν αλλάζουν τη ζωή των ανθρώπων. Τα ευρωπαϊκά κονδύλια έχουν αξία όταν δημιουργούν παραγωγική υποδομή. Οι μεταρρυθμίσεις έχουν αξία όταν βελτιώνουν την καθημερινότητα. Και η πολιτική έχει αξία όταν αναλαμβάνει ευθύνη για το αποτέλεσμα.

Δεν είναι αποδεκτό η κυβέρνηση να ζητά χρόνο χωρίς μετρήσιμη λογοδοσία. Δεν είναι αποδεκτό η αντιπολίτευση να ζητά εμπιστοσύνη χωρίς ολοκληρωμένες και κοστολογημένες εναλλακτικές. Και δεν είναι αποδεκτό κανένα πολιτικό κόμμα να θεωρεί ότι η αποτυχία του προηγούμενου αποτελεί από μόνη της επιτυχία του επόμενου.

Η χώρα χρειάζεται μια νέα πολιτική κουλτούρα: λιγότερη επικοινωνία, περισσότερη τεκμηρίωση· λιγότερες υποσχέσεις, περισσότερα αποτελέσματα· λιγότερη διαχείριση της κρίσης, περισσότερη πρόληψη και στρατηγικός σχεδιασμός.

Γιατί η βιωσιμότητα δεν κρίνεται στις προεκλογικές ομιλίες, αλλά στην καθημερινή ζωή του πολίτη.
Και ίσως το σημαντικότερο ερώτημα που πρέπει να απευθύνουμε σε ολόκληρο το πολιτικό σύστημα είναι το εξής:

Πόσες ακόμη γενιές πρέπει να πληρώσουν το κόστος των πολιτικών αποφάσεων που δεν σχεδιάστηκαν ποτέ με ορίζοντα το μέλλον;

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλους διαχειριστές της στασιμότητας. Χρειάζεται θεσμούς που λειτουργούν, πολιτικούς που λογοδοτούν και ένα εθνικό σχέδιο που υπερβαίνει τον εκλογικό κύκλο.

Το 2030 δεν είναι μακριά. Και η κοινωνία δεν μπορεί να περιμένει μέχρι τότε για να δει εάν οι σημερινές υποσχέσεις θα γίνουν πραγματικότητα.