Η Εξέγερση του Ίλιντεν (Εξέγερση του Προφήτη Ηλία-Μεταμορφώσεως), η οποία ήρθε ξαφνικά στο προσκήνιο λόγω του νέο ονόματος που έπεσε στο τραπέζι για το Σκοπιανό, ξέσπασε στις 20 Ιουλίου του 1903 (παλαιό ημερολόγιο) ή 2 Αυγούστου 1903 (νέο ημερολόγιο).

Προετοιμάστηκε από την Εσωτερική Μακεδονική Αδριανουπολίτικη Επαναστατική Οργάνωση (ΕΜΕΟ), μια Βουλγαρική μυστική, αυτονομιστική οργάνωση που συστάθηκε στα Βαλκάνια το 1893.

Διαβάστε ακόμη: Αποκάλυψη: Μακεδονία του Ίλιντεν το νέο όνομα στο τραπέζι!

Ξέσπασε (κυρίως) στο Βιλαέτι του Μοναστηρίου, στα βόρεια διαμερίσματα του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης (που γειτόνευαν με τη βουλγαρική ηγεμονία) και σε κάποιες περιοχές του Βιλαετίου της Αδριανούπολης, κυρίως στην περιοχή των Σαράντα Εκκλησιών. Σημειώνεται ότι το Μοναστήρι τότε είχε εξαιρετική σημασία για τις τρεις εθνότητες που βρίσκονταν σε αντιπαλότητα: τους Τούρκους, τους Βούλγαρους και τους Έλληνες (που υπερείχαν χάρη στους Βλάχους).

Ήταν - εκ πρώτης - μια επανάσταση σλαβόφωνων της περιοχής της Μακεδονίας έναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ωστόσο, η οργάνωση είχε σύνθημα «Η Μακεδονία στους Μακεδόνες» και στόχευε τελικώς στην εθνική αλλοτρίωση της περιοχής και τη δημιουργία αυτόνομης Μακεδονίας, με ιστορικά εδάφη και της Ελλάδας, η οποία βρισκόταν στον απόηχο της οδυνηρής ήττας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.

Η «ψευδοεπανάσταση» αφύπνισε την Ελλάδα και οδήγησε στον Μακεδονικό Αγώνα, ο οποίος κορυφώθηκε από το 1903 έως το 1908 και πέτυχε - με σημαντικές νίκες - τη διαφύλαξη της ελληνικότητας της Μακεδονίας.

Το «δεύτερο» Ίλιντεν

Η δεύτερη φάση του Ίλιντεν διαδραματίστηκε το 1944.

Στις 2 Αυγούστου, επέτειο της Εξέγερσης με το νέο ημερολόγιο, ο κομμουνιστής ηγέτης των Γιουγκοσλάβων ανταρτών, Γιόζεφ Μπροζ Τίτο συγκάλεσε την Αντιφασιστική Συνέλευση του «Μακεδονικού λαού» στο Μοναστήρι του Προχόρ Πιτσίνσκι.

Ο Τίτο αποφασίζει της ίδρυση Λαϊκής - μετέπειτα Σοσιαλιστικής - Δημοκρατίας της «Μακεδονίας» μέσα στα όρια της νέας κομμουνιστικής Γιουγκοσλαβίας.

Ο στόχος ήταν ένας: η διεκδίκηση εδαφών και «μειονοτήτων» από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία.

Έτσι, παράλληλα, με την επινόηση του «μακεδονικού έθνους», εφευρέθηκε και το παραμύθι του αλυτρωτισμού: η «Μακεδονία» του Βαρδάρη θα έπρεπε να απελευθερώσει τη Μακεδονία του Αιγαίου από την Ελλάδα και τη Μακεδονία του Πιρίν από τη Βουλγαρία.

Εθνική επέτειος σε Σκόπια και Βουλγαρία

Η Εξέγερση του Ίλιντεν γιορτάζεται ως εθνική επέτειος τόσο στα Σκόπια όσο και στη Βουλγαρία.

Ωστόσο, στα Σκόπια τιμούν τους «ψευδοεπαναστάτες» ως «Μακεδόνες» (για πολλούς στη γειτονική χώρα θεωρείται ως η αρχή της σλαβομακεδονικής εθνογένεσης) και στη Σόφια ως «Βούλγαρους».

Γι’ αυτό και είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους εθνικιστικούς κύκλους των Σκοπίων, η περυσινή συμφωνία Ζάεφ-Μπορίσοφ για κοινούς εορτασμούς για το Ίλιντεν.

Μάλιστα, η κίνηση του πρωθυπουργού των Σκοπίων να καταθέσει στεφάνι στον βουλγάρικο ανδριάντα του Τσάρου Σαμουήλ στη Σόφια (οι δύο χώρες ερίζουν για την καταγωγή του), προκάλεσε πολύ έντονες αντιδράσεις από την αξιωματική αντιπολίτευση των Σκοπίων, το κόμμα  VMRO – DPMNE του Νίκολα Γκρουέφκσι.

«Άμα αναγνωρίζουμε τον Σαμουήλ ως Βούλγαρο και γιορτάζουμε το Ίλιντεν με τους Βούλγαρους, τότε είναι λέμε στην ουσία πως είμαστε Βούλγαροι» ήταν η κριτική που δέχθηκε ο Ζάεφ.

Tags: