​Έργο του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Λου��ά είναι η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Σουμελά που θα προσκυνήσουν σήμερα χιλιάδες πιστών στον ομώνυμο ιερό ναό στο Βέρμιο.

Μάλιστα το όνομα Σουμελά προέρχεται από το όρος Μελά και το ποντιακό ιδίωμα «σου» που σημαίνει «εις το».

Το μοναστήρι στο όρος Μελά στον Πόντο κατασκευάστηκε το 386 μ.Χ, ύστερα από αποκάλυψη της Παναγίας στο σημείο αυτό. Σύμφωνα με την παράδοση, εκεί μεταφέρθηκε από τους αγγέλους η ιερή εικόνα της Παναγίας της Αθηνιώτισσας.

Το 1922, όταν οι Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας έζησαν τον ξεριζωμό, οι μοναχοί έκρυψαν την εικόνα της Παναγίας, τον σταυρό του αυτοκράτορα Μανουήλ Γ΄ Κομνηνού και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου, στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας.

Η εικόνα έμεινε θαμμένη για τριάντα χρόνια, ενώ αργότερα ο Πολύκαρπος Ψωμιάδης και ο Λεωνίδας Ιασονίδης, Μητροπολίτης Ξάνθης και υπουργός επί πρωθυπουργίας Ε. Βενιζέλου ζήτησαν τη μεσολάβηση του πρωθυπουργού για την απελευθέρωση της εικόνας.

Το αίτημά του εγκρίθηκε από τον Τούρκο πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού και τότε ο Αρχιμανδρίτης Αμβρόσιος πήγε στον Πόντο και μετά από πολλές προσπάθειες βρήκε την εικόνα, τον Σταυρό και το Ευαγγέλιο και τα μετέφερε στην Αθήνα, όπου και εναποτέθηκαν στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών μέχρι το 1951, οπότε και ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη το σωματείο Παναγία Σουμελά.

Το 1952 η εικόνα της Παναγίας Σουμελά ενθρονίστηκε επίσημα στον Ιερό Ναό που χτίστηκε προς τιμήν της στο Βέρμιο.

Μ��λιστα σαράντα χρόνια αργότερα, το 1993 το Βυζαντινό Μουσείο, παρέδωσε τον Σταυρό και το Ευαγγέλιο.

Η εικόνα της Παναγίας Σουμελά είναι το σύμβολο των απανταχού Ποντίων, οι οποίοι καταφεύγουν στη χάρη της για να τους απαλλάξει από προβλήματα και συμφορές.

Στη Μονή της Παναγίας στο Όρος Μελά του Πόντου ακούστηκαν για πρώτη φορά οι ύμνοι και οι ικεσίες της τον Δεκαπενταύγουστο του 2010 μετά από 88 ολόκληρα χρόνια. Δυστυχώς όμως φέτος δε θα λειτουργήσει η Παναγία Σουμελά, καθώς όπως ανέφεραν οι τουρκικές αρχές στο μοναστήρι γίνονται εργασίες αναστήλωσης.