Αυτός είναι ο δωδεκάλογος για το προσφυγικό που περιλμβάνει όλα όσα πρέπει να ξέρετε για την εφαρμογή της συμφωνίας των Βρυξελλών.

​1. Ουσιαστικά πρόκειται για εφαρμογή ΔΥΟ συμφωνιών. Της νέας ΕΕ-Τουρκίας (της περασμένης εβδομάδας) για τους πρόσφυγες πολέμου και την επανεργοποίηση της ελληνοτουρκικής συμφωνίας του 2002 (με υπογραφή του Γ. Παπανδρέου ως ΥΠΕΞ τότε), η οποία ουσιαστικά δεν εφαρμόστηκε ποτέ, για τους παράτυπους μετανάστες.

2. Χθες μετέβησαν στη Χίο οι πρώτοι έξη Τούρκοι αστυνομικοί κι εμπειρογνώμονες. Σήμερα άλλοι δέκα στη Λέσβο, στην οποία θα έρθουν συνολικά 18. Θα πάνε και στα άλλα τρία νησιά με hot spot (Σάμο, Λέρο, Κω). Η αποστολή τους είναι να ελέγχουν αν όσοι πρόκειται να επιστραφούν στην Τουρκία είναι πράγματι Σύριοι πολιτικοί πρόσφυγες (στο πλαίσιο της συμφωνίας για καθένα Σύριο που της στέλνουμε πίσω, η Αγκυρα να κατευθύνει απευθείας στην Ευρώπη, έναν άλλο Σύριο).

3. Συνεπώς πιστοποιείται ότι η Τουρκία ΔΕΝ είναι υποχρεωμένη από τη συμφωνία των Βρυξελλών να δέχεται και μη Σύριους, ακόμη κι αν με βάση τη διεθνή συνθήκη της Γενεύης, θεωρούνται πρόσφυγες. Αλλωστε η Τουρκία είναι μια από τις λίγες χώρες που ΔΕΝ έχει υπογράψει τη συνθήκη αυτή και δεν δεσμεύεται να εφαρμόσει οποιαδήποτε διεθνή αρχή προστασίας των προσφυγικών πληθυσμών.

4. Μέχρι τώρα η Αγκυρα συμπεριφέρεται άψογα προς τους 2,7 εκατομμύρια Σύριους που βρίσκονται στο έδαφός της. Ωστόσο δεν τους έχει αναγνωρίσει επίσημα οποιαδήποτε προσφυγικ�� ιδιότητα, και αύριο-μεθαύριο μπορεί να αλλάξει οποιαδήποτε αντιμετώπιση προς αυτούς. Για το λόγο αυτό η Αθήνα –παρά τη δέσμευση του Παναγιώτη Κουρουμπλή, στην πρόσφατη διάσκεψη στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης με τους συναδέλφους του υπουργούς Εσωτερικών της Γαλλίας και της Γερμανίας- ΔΕΝ υπογράφει το πρωτόκολλο αναγνώρισης της Τουρκίας ως «ασφαλή τρίτη χώρα». Κάτι που αποτελεί προαπαιτούμενο για ελληνική επιδίωξη μαζικής επιστροφής μη Σύριων στην Τουρκία.

5. Ερώτημα: Αυτό όμως δεν αποτελεί κορυφαίο κίνητρο για την Τουρκία να είναι αυτή που θα στέλνει μαζικά στα ελληνικά νησιά εκατοντάδες ή και χιλιάδες παράτυπους μετανάστες; Ουσιαστικά αυτό έπραξε και σήμερα, πρώτη μέρα εφαρμογής της συμφωνίας των Βρυξελλών, καθώς οι μεταναστευτικές ��οές διπλασιάστηκαν από χθες και πενταπλασιάστηκαν από ό,τι την περασμένη εβδομάδα.

6. Η συμφωνία των Βρυξελλών υποτίθεται ότι στοχεύει στην ενεργοποίηση του πανευρωπαϊκού προγράμματος μετεγκατάστασης προσφύγων που σήμερα έχει βαλτώσει εξαιτίας της άρνησης 22 από τις 28 κοινοτικές χώρες να το εφαρμόσουν, επικαλούμενες ότι η Ελλάδα –σκόπιμα ή από αδυναμία- έχει στείλει μαζικά τον τελευταίο χρόνο, περίπου ένα εκατομμύριο αλλοδαπούς στη Βόρεια και Κεντρική Ευρώπη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ προβλέπεται η μετεγκατάσταση 162000 προσφύγων από την Ελλάδα, αναχώρησαν από την Αθήνα μόλις 242!

Αν και ο αρμόδιος επίτροπος Δημήτρης Αβραμόπουλος –ο οποίος είχε σήμερα έκτακτη συνάντηση με τον Αλέξη Τσίπρα- έθεσε εκ νέου τον στόχο της επανεγκατάσταση�� 66000 αλλοδαπών σε 11 μήνες (6000 κάθε μήνα). Οσοι όμως γνωρίζουν καλά το προσφυγικό θεωρούν επίσης ιδιαίτερα μεγαλεπήβολο και αυτό τον στόχο, όχι πλέον διότι θα σκοντάψει σε νέες αρνήσεις των «28», αλλά αυτή τη φορά στις ζωηρές επιφυλάξεις των ίδιων των προσφύγων που πολύ δύσκολα θα πειστούν να επιστρέψουν στην Τουρκία, με σκοπό να μεταβούν από εκεί στη Βόρεια Ευρώπη. Θα πρόκειται –βάσει λογικής- για κάποιους ελάχιστους που ενδεχομένως θα ρισκάρουν να μη ζητήσουν πολιτικό άσυλο στην Ελλάδα.

7. Η υποβολή πολιτικού ασύλου είναι πλέον υποχρεωτική για όσους αλλοδαπούς μπαίνουν από σήμερα στην Ελλάδα. Μέχρι τώρα, μόλις 5000 σε σύνολο 1050000 που έχουν μπει τον τελευταίο χρόνο στη χώρα μας, έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου, από τους οποίους μόλις 800 είναι Σύριοι. Και αυτό, διότι θέλουν να ζητήσουν άσυλο σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα (κατά βάση στη Γερμανία ή μέχρι πρότινος στη Σουηδία, τη Δανία και την Ολλανδία), δικαίωμα που θα έχαναν, αν κατέθεταν σχετική αίτηση στη χώρα μας. Πλέον όμως τους τίθεται το δίλλημμα: ή άσυλο στην Ελλάδα ή θα θεωρείται –κατά πλήρη καταπάτηση της συνθήκης της Γενεύης για τους πρόσφυγες, φυσικά- ότι χάνουν την προσφυγική ιδιότητα, με άμεσο κίνδυνο επαναπατρισμού τους.

8. Για τους Σύριους που θα υποβάλουν αίτηση ασύλου, δεν αναμένεται να τεθεί ζήτημα, και θα τους χορηγηθεί. Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, η σχετική διαδικασία κρατά 7-10 μέρες που ελπίζεται με την άφιξη Ευρωπαίων εξειδικευμένων εμπειρογνωμόνων και τον υπερδιπλασιασμό του προσωπικού στα hot spot, να μειωθεί ο χρόνος σε 2-4.

Ερώτημ��: Αφού θέλοντας και μη, θα λάβουν άσυλο από μια ευρωπαϊκή χώρα, έστω και την Ελλάδα της κρίσης, θα διακινδυνεύσουν να επιστρέψουν στην Τουρκία, για να μεταβούν από εκεί στην Ευρώπη και ενδεχομένως σε κάποια χώρα που δεν τυγχάνει της επιλογής τους; Κι αν η Αγκυρα αποφασίσει –για οποιοδήποτε λόγο- να μην τηρήσει τις δεσμεύσεις της; Δεν είναι λογικό κάθε Σύριος, να περιμένει 3-4 χρόνια, ενδεχομένως και περισσότερα, με την ελπίδα να προχωρήσει το πρόγραμμα μετεγκατάστασης και να μετακινηθεί στην Ευρώπη κατευθείαν από τη χώρα μας;

9. Αλλωστε οι Σύριοι που θα έρχονται από σήμερα στη χώρα μας, θεωρείται ότι έχουν προβάδισμα έναντι όσων έχουν ήδη εγκλωβιστεί στην Ελλάδα. Διότι η συμφωνία των Βρυξελλών ορίζει ότι προτεραιότητα για μετεγκατάσταση στη Βόρεια Ευ��ώπη έχουν όσοι δεν προσπάθησαν να περάσουν παράτυπα τα βόρεια ελληνικά σύνορα. Πρακτικά δηλαδή, πολύ λίγοι από τους 50000 και πλέον, που διαμένουν ήδη εδώ θα δουν να ανοίγει η πόρτα της Ευρώπης. Οι άλλοι, από ό,τι φαίνεται, θα συνεχίσουν να μένουν για χρόνια ή και διά βίου στην Ελλάδα. Καθώς στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης μετέχει και η χώρα μας που έχει υποχρέωση να φιλοξενήσει μόνιμα 50000 αλλοδαπούς. Ακριβώς όσους επισήμως έχει σήμερα.

10. Δικαίωμα υποβολής αιτήματος πολιτικού ασύλου στην Ελλάδα έχει κάθε αλλοδαπός που μπαίνει παράνομα. Αρκεί να επικαλεστεί ότι στη χώρα του παραβιάζονται τα πολιτικά και ανθρώπινά του δικαιώματα, διώκεται, και κινδυνεύει. Θεωρείται απολύτως βέβαιο ότι πλέον αυτή τη δυνατότητα θα την αξιοποιούν όλοι οι μετανάστ��ς, ακόμη κι αν δεν έχουν παρά μηδαμινές πιθανότητες να γίνει δεκτό το αίτημά τους. Όμως στο εξής, μέχρι να ολοκληρωθεί η εξέταση του σχετικού αιτήματος, που σήμερα –εκτός των Συρίων- κρατά περίπου 3-6 μήνες, οι μετανάστες, θα οδηγούνται σε ανοιχτά κέντρα κράτησης, κάτι σαν «ανοιχτές φυλακές». Το ίδιο θα ισχύσει ακόμη και για τους Σύριους πρόσφυγες, έστω για τα λίγα 24ωρα που θα διαρκεί η εξέταση της δικής τους αίτησης.

11. Αν και εκτιμάται ότι με τη συνδρομή των Ευρωπαίων ειδικών, ο χρόνος που θα απαιτείται μέχρι την έκδοση απόφασης για τη χορήγηση ή μη πολιτικού ασύλου θα μειωθεί, μπορεί αντιθέτως να διαρκεί περισσότερο. Διότι πλέον η εξέταση κάθε ανάλογου αιτήματος θα γίνεται εξατομικευμένα. Ακόμη και για Αφγανούς ή Ιρακινούς ή προερχόμενους από τ��ν Ερυθραία, δεν θα θεωρείται δεδομένη η προσφυγική ιδιότητα, αλλά θα εξετάζονται οι ειδικές συνθήκες της περιοχής ή της πόλης του: αν δηλαδή εκεί δίδονται μάχες και κατά πόσον κινδυνεύουν ζωές. Από την άλλη, -για παράδειγμα- υπάρχουν οι μοιχαλίδες ή οι ομοφυλόφιλοι από το Ιράν (μια μη εμπόλεμη πλέον χώρα), που προβάλλουν, ότι αν επιστρέψουν στον τόπο τους, κινδυνεύουν με θάνατο διά λιθοβολισμού.

Σε περίπτωση που το αίτημά για άσυλο απορριφθεί, κάθε μετανάστης έχει δικαίωμα να υποβάλει έφεση, η οποία θα εξετάζεται –άγνωστο σε πόσο χρόνο- από επιτροπή με συμμετοχή δικαστών, αλλά και εμπειρογνωμόνων από την Ελλάδα κι άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αν απορριφθεί και σε δεύτερο βαθμό, τότε ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δι��αιωμάτων, οπότε η υπόθεσή του θα τελεσιδικήσει.

Πρόκειται δηλαδή για μια διαδικασία που μπορεί να κρατήσει πολλούς μήνες, ίσως και χρόνια. Πόσο μάλλον που προκύπτουν και νομικά θέματα που περιπλέκουν το πρόβλημα: εκτιμάται ότι τέτοια ζητήματα βρίσκονται στον «σκληρό πυρήνα» του εσωτερικού δικαίου κάθε χώρας, οπότε τουλάχιστον ο επικεφαλής δικαστής θα πρέπει να είναι Ελληνας κι όχι αλλοδαπός, όπως επιθυμούν Ευρωπαίοι και Τούρκοι… (Αλλωστε ως συντονιστής στο Αιγαίο ορίστηκε Ολλανδός).

12. Εφόσον και η τελεσίδικη απόφαση είναι αρνητική, τότε ο μετανάστης θα μεταφέρεται σε κλειστά κέντρα κράτησης (δηλαδή φυλακές με …ανθρώπινες συνθήκες) και θα περιμένει είτε να τον δεχθεί πίσω η χώρα του, είτε η Τουρκία. Όμως μέχρι τώρα διαφαίνεται πλήρης απροθυμία τους να δεχθούν επανεισδοχές. Κάτι που αποτελεί το κλειδί για την υλοποίηση και την επιτυχία ή όχι, της συμφωνίας. Αλλά και το χρόνο υλοποίησης, καθώς αμέσως μετά αναμένεται να πάρουν εμπρός οι μηχανές της μετεγκατάστασης. Όταν σιγουρευτούν οι εταίροι πως στην Ελλάδα θα μείνουν μόνιμα τουλάχιστον 50000 πρόσφυγες. Ισως κι 100000, όπως προέβλεψε ο Δημήτρης Αβραμόπουλος.

Κι ενόσω εκπαιδευτούν εν τω μεταξύ οι 1600 Ελληνες που θα προσληφθούν στα «hot spot», μαζί με 3350 Ευρωπαίους εμπειρογνώ��ονες… Κάτι που θα επιβραδύνει και άλλο την όλη διαδικασία… Αντιλαμβανόμενη το πρόβλημα η Κομμισιόν, όπως ανακοίνωσε ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, ενέκρινε τροποποίηση της συμφωνίας των Βρυξελλών, με βάση την οποία 54000 θέσεις οι οποίες είχαν προβλεφθεί για μετεγκατάστ��ση προσφύγων πολέμου, διατίθενται τώρα με σκοπό την επανεγκατάσταση Σύριων από την Τουρκία, απευθείας στην ΕΕ.

Του Γιάννη Ευσταθίου