Την εξ’ ολοκλήρου κήρυξη των Λειψών ως αρχαιολογικό χώρο αποφάσισε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο του υπουργείου Πολιτισμού, πλην της κορυφής ενός λόφου.

Στο έκτασης μόλις 16 τ. χλμ. αιγαιοπελαγίτικο νησί, το σημαντικότερο αρχαίο μνημείο που σώζεται είναι το Κάστρο, μία αρχαία ακρόπολη αλλά υπάρχουν επιφανειακά ευρήματα από όλες τις ιστορικές περιόδους.

Η ιστορία θέλει να έχουν περάσει από το νησάκι αυτό ανάμεσα σε άλλους οι Κάρες, το 1370 π.Χ., ενώ αργότερα το κατέκτησαν οι Δωριείς και κατόπιν οι Ίωνες.

Στη θέση «Κουσέλιο» σώζονται λείψανα οικισμού που άκμασε στην κλασική εποχή και στους βυζαντινούς χρόνους. Ο σημερινός ναός Παναγίας του Κουσελιού, που έχει εντοιχισμένο ένα αρχαίο μάρμαρο, είναι κτισμένος πάνω σε αρχαία. Στην ίδια περιοχή υπάρχει μια μεγάλη τρίκλιτη βασιλική με ψηφιδωτά δάπεδα και βαπτιστήριο από την εποχή που η Λειψώ (όπως λεγόταν) έγινε κομμάτι της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (730 μ.Χ.) και αργότερα, 11ο αι. μ.Χ., παραχωρήθηκε στη Μονή της Πάτμου.

Στη θαλάσσια περι��χή έχουν εντοπιστεί τρία ναυάγια αρχαίων πλοίων. Θα ακολουθήσει η κήρυξή τους σε ενάλια αρχαιολογικά μνημεία, ώστε να αποφευχθούν οι παράνομες καταδύσεις.