Ήταν ή δεν ήταν αυτόχειρας ένας από τους σπουδαιότερους ζωγράφους του εξπρεσιονισμού και εν γένει της αφηρημένης τέχνης;

Οι δημοσιογράφοι- συγγραφείς Steven Naifeh και Gregory White Smith θεωρούν δεδομένο πως ο διάσημος Ολλανδός ζωγράφος δολοφονήθηκε και προσπαθούν να… φτιάξουν το παζλ με τις τελευταίες ώρες του ανθρώπου με το κομμένο αυτί.
gogh-writers.jpg

(
Steven Naifeh και Gregory White Smith)

Συγκεκριμένα μια νέα βιογραφία του διάσημου Ολλανδού ζωγράφου Βαν Γκογκ, αλλάζει τα δεδομένα που υπήρχαν μέχρι σήμερα.
Οι δυο τους αποκάλυψαν πώς έφτασαν στο συμπέρασμα ότι ο Βαν Γκογκ δολοφονήθηκε: «To 2001, όταν αποκτήσαμε πρόσβαση στα αρχεία του Ιδρύματος Βαν Γκογκ στο Αμστερνταμ, για πρώτη φορά, δεν υποπτευόμασταν πού θα κατέληγε η βιογραφία που επιχειρούσαμε να γράψουμε, δέκα χρόνια αργότερα. Ελπίζαμε ότι δεν θα ήταν, τουλάχιστον, ομοφυλόφιλος. Γιατί όταν το 1998 γράψαμε τη βιογραφία τού Τζάκσον Πόλοκ οι κριτικοί μάς επιτέθηκαν γιατί αποκαλύψαμε ότι αυτός ο τόσος ανδροπρεπής ζωγράφος είχε ομοφυλοφιλικές τάσεις. Μας κατηγόρησαν τότε ότι βάψαμε ροζ τον Πόλοκ γιατί είμαστε οι ίδιοι gay.Στην προκειμένη περίπτωση, δεν υπάρχει τέτοιο θέμα. Ο Βαν Γκογκ ήταν εντελώς ετεροφυλόφιλος».

Σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου αναφέρουν: «Τα αρχεία διατηρούνται σε ένα σπίτι της παλιάς πόλης, δίπλα στο Μουσείο Βαν Γκογκ. Μας είχαν προειδοποιήσει ότι η υποδοχή που θα μας έκαναν εκεί θα ήταν παγωμένη. Ο ζωγράφος είναι εθνικός ήρωας και θα έπρεπε να ήμασταν προσεκτικοί. Παρότι έχουμε πάρει το Βραβείο Πούλιτζερ, δεν τους άρεσε που δεν μιλούσαμε ολλανδικά. Αλλά παρά τις προειδοποιήσεις, οι αρχειοθέτριες Fieke Pabst και Monique Hageman μας υποδέχτηκαν ολόθερμα.

Μας έφεραν ολόκληρες στίβες από αρχεία, πάντα με το χαμόγελο. Είπαμε μήπως σας ενδιαφέρει κι αυτό. Επί ολόκληρες εβδομάδες αντιγράφαμε κείμενα, συχνά στα ολλανδικά, τα οποία θα έπρεπε να μεταφράσουμε. Χρειάστηκαν 5 χρόνια σκληρής δουλειάς για να αποκτήσουμε το δικαίωμα να επισκεφτούμε το «χρηματοκιβώτιο» που βρίσκεται στα σπλάχνα του Μουσείου Βαν Γκογκ. Είναι ένα τεράστιο δωμάτιο, χωρίς παράθυρα, φωτισμένο με λαμπτήρες νέον. Εκεί υπάρχουν στιβαγμένα τα έργα του ζωγράφου, σε κιβώτια από αλουμίνιο, τα οποία προορίζονται για εκθέσεις σε άλλα μουσεία. Ο πρώην διευθυντής των συλλογών του Μουσείου, Sjraar Van Heugen, μας έδωσε ένα κουτί το οποίο περιελάμβανε σχέδια που είχε ζωγραφίσει ο Βαν Γκογκ στην αρχή της καριέρας του.

Εκεί υπήρχαν επίσης γράμματα και αυθεντικά κείμενα τα οποία κρατούσαμε ανάμεσα στα χέρια μας, φορώντας γάντια. Σε ένα κιβώτιο διακρινόταν το διάσημο χάλκινο μπολ που ζωγράφισε σε μια από τις εκλεκτότερες νεκρές φύσεις του. Σε ένα άλλο κιβώτιο, το γυμνό από γύψο, το οποίο αναπαρίσταται σε δεκάδες σχέδια και έργα. Καταλάβαμε ξαφνικά ότι βρισκόμασταν μέσα στον φανταστικό κόσμο του Βαν Γκογκ και ότι ήμασταν περιτριγυρισμένοι από τα προσωπικά του αντικείμενα της καθημερινής ζωής.

Σε αυτό το σημείο είχαμε αρχίσει να δουλεύουμε στο κεντρικό θέμα της βιογραφίας του: στις συνθήκες του θανάτου του. Ο Βαν Γκογκ δεν έγραψε τίποτα για τις τελευταίες ημέρες της ζωής του. Αντίθετα με τις ταινίες που έχουν γίνει για τη ζωή του, δεν άφησε σημείωμα αυτοκτονίας. Εντυπωσιακό για έναν άνθρωπο ο οποίος όλη τη ζωή του έγραφε τα πάντα».

Στη συνέχεια σημειώνουν: «Το σημείωμα που βρέθηκε στην τσέπη του, υποτίθεται, μετά τον θάνατό του ήταν στην πραγματικότητα ένα γράμμα που έγραφε στον αδελφό του Τεό. Σε αυτό ο Βαν Γκογκ ζητούσε από τον α��ελφό του να του στείλει μια μεγάλη ποσότητα μπογιάς, λίγες ημέρες πριν μια σφαίρα του τρυπήσει την κοιλιά, στις 27 Ιουλίου 1890».
gogh-book.jpg

Οι δυο τους βρήκαν αντικρουόμενες πληροφορίες σχετικά με το μέρος όπου έπεσε η σφαίρα (ο ζωγράφος ξεψύχησε λίγο αργότερα και σε άλλο σημείο). Η σφαίρα δεν πέτυχε τα ζωτικά του όργανα και ο Βαν Γκογκ σιγοπέθαινε επί 29 ώρες. Καμία από τις μαρτυρίες που συνελέγησαν τις επόμενες ημέρες δεν έκανε λόγο για αυτοκτονία. Ελεγαν μόνο ότι ο Βαν Γκογκ «τραυματίστηκε». Οι κάτοικοι του Auvers-sur-Oise, όπου πέρασε τους τελευταίους μήνες της ζωής του, κράτησαν επίμονη σιωπή για τα γεγονότα. Παρότι είχε πολύ κό��μο στον δρόμο εκείνη την 27η Ιουλίου, κανείς δεν είχε δει τον Βαν Γκογκ στην τελευταία βόλτα της ζωής του. Κανείς δεν ήξερε αν είχε και πού είχε βρει το ρεβόλβερ. Κανείς δεν είχε δει αυτό το πιστόλι μετά τον θάνατό του.

Οι γιατροί που βρέθηκαν στο σημείο του δεν μπόρεσαν να δώσουν καμία εξήγηση για τα τραύματά του. Αλλά τα ερωτήματα είναι πολλά: γιατί κάποιος που θέλει να αυτοκτονήσει πυροβολεί τον εαυτό του στην κοιλιά; Γιατί σέρνεται επί χιλιόμετρα ως το δωμάτιό του, υποφέροντας από τρομερούς πόνους, αντί να ρίξει μια δεύτερη σφαίρα και να πεθάνει;

Ο άνθρωπος που υποστήριξε τη θέση της αυτοκτονίας ήταν ο φίλος του Εmile Bernard.Μάλιστα, όταν ο ζωγράφος είχει κόψει το ατή του είχε πει:"Ο καλύτερος φίλος μου, ο αγαπημένος μου Βενσάν, είναι τρελός. Από τη στιγμή που το κατάλαβα, τρελάθηκα κι εγώ ο ίδιος".

Ο Εmile Bernard δεν ήταν παρών όταν έπεσε ο πυροβολισμός, αλλά ήταν παρών στην κηδεία. Μαρτυρίες αναφέρουν ότι ο αστυνομικός που έκανε την έρευνα για τον θάνατό του τον ρώτησε στο κρεβάτι της αγωνίας "προσπαθήσατε να αυτοκτονήσετε;" και ο ζωγράφος έδωσε μια διφορούμενη απάντηση: "Νομίζω".

Αξίζει να σημειωθεί ότι διάλογος έχει μεταφερθεί από ένα και μόνο πρόσωπο που ήταν εκεί, την Adeline Ravoux, κόρη του ιδιοκτήτη του πανδοχείου όπου ο Βαν Γκογκ έμενε στο Auvers και στο οποίο πέθανε.

Η Adeline ήταν 13 ετών το 1890 και η μαρτυρία της χρονολογείται από το 1953. Οσα είπε τα είχε ακούσει από τον πατέρα της, Gustave, που της τα είχε διηγηθεί μισό αιώνα νωρίτερα. Η ιστορία της άλλαζε κάθε φορά που την έλεγε και μάλιστα συνέχεια πρόσθετε και νέους διαλόγους.